Home » 2009 » Μετεκλογικοί γρίφοι σε Ιράν – Λίβανο (Διπλωματία, 6ος 2009)

Μετεκλογικοί γρίφοι σε Ιράν – Λίβανο (Διπλωματία, 6ος 2009)

Κείμενο συμβολής

Για το παρόν και το μέλλον της Αριστεράς

Archives

ΤΗ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΔΙΕΡΧΕΤΑΙ ΤΟ ΙΡΑΝ

ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΠΕΡΙΘΩΡΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΧΕΖΜΠΟΛΑΧ

Ιστορικών διαστάσεων γεωπολιτική μεταβολή στη Μέση Ανατολή θα αποτελέσει – αν ευοδωθεί – η επιχειρούμενη απομόνωση της σιιτικής οργάνωσης Χεζμπολάχ και η ανατροπή του προέδρου Αχμαντινετζάντ στο Ιράν με αφορμή τις καταγγελίες για νοθεία του εκλογικού αποτελέσματος. Μια συνολική προσπάθεια επαναχάραξης του πολιτικού χάρτη στη Μέση Ανατολή, προς όφελος του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών, σηματοδοτούν οι πολιτικές συγκρούσεις που είναι σε εξέλιξη στο Ιράν και το Λίβανο με αφορμή τις εκλογές, την επομένη μάλιστα της διεξαγωγής τους. Στο Ιράν οι εκλογές που πραγματοποιήθηκαν την Παρασκευή 12 Ιούνη, 30 χρόνια μετά την επανάσταση που γκρέμισε το καθεστώς του Σάχη, έδωσαν το έναυσμα για να ξεδιπλωθεί η πιο βαθιά πολιτική κρίση που έχει διέλθει το καθεστώς από τη γέννησή του. Τα αιματηρά επεισόδια που ακολούθησαν την ανάδειξη του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ ως προέδρου του Ιράν με το θάνατο επτά διαδηλωτών και ο διχασμός της ίδιας της θρησκευτικής, πολιτικής και οικονομικής ελίτ της χώρας δεν είχαν προηγούμενο ούτε κατά τη διάρκεια των επεισοδίων αμφισβήτησης του καθεστώτος που σημειώθηκαν το 1999. Ο διχασμός ωστόσο της ιρανικής ελίτ είχε γίνει εμφανής πριν ανοίξουν οι κάλπες, όταν κορυφαίοι εκπρόσωποι της συμπαρατάχθηκαν με τον 69χρονο αρχιτέκτονα Μι-Χοσεΐν Μουσαβί, υπενθυμίζοντας ότι η εκλογή του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ ακριβώς πριν τέσσερα χρόνια ήταν μια εν πολλοίς απρόβλεπτη εξέλιξη, που εξέφρασε ωστόσο τις τάσεις σκλήρυνσης της διαπραγματευτικής γραμμής του καθεστώτος, ενώ βρισκόταν σε συνθήκες περικύκλωσης και η γραμμή συνδιαλλαγής του Σαντάμ Χουσεΐν στο γειτονικό Ιράκ το μόνο απτό αποτέλεσμα που είχε επιφέρει ήταν την κατοχή για τη χώρα και το ικρίωμα για τον ίδιο. Ο Αχμαντινετζάντ επομένως ήταν δημιούργημα εκείνων των συνθηκών και φυσικά ανατροπή της προηγούμενης γραμμής «βήμα – βήμα προσέγγισης» την οποία είχαν ακολουθήσει με συνέπεια οι δύο προκάτοχοι του Αχμαντινετζάντ: ο Ιράν Ακμπάρ Χασεμί Ραφσαντζανί κι ο Μοχάμεντ Χαταμί. Πολύ πιο κραυγαλέα όμως στροφή από την εξωτερική πολιτική σηματοδότησε η 4ετία του Αχμαντινετζάντ στην κοινωνική πολιτική, καθώς ακολούθησε μια γνήσια φιλολαϊκή πολιτική, προς όφελος των χαμηλότερων κοινωνικών στρωμάτων. Σε αυτό το πλαίσιο ο Αχμαντινεζάντ διπλασίασε τις συντάξεις φθάνοντάς τις στα 500 ευρώ(!), αύξησε τους μισθούς και τις κοινωνικές παροχές και για να ενισχύσει το εισόδημα των φτωχότερων τους διένειμε μετοχές κρατικών επιχειρήσεων. Το έρεισμα που είχε αποκτήσει στη νεολαία ήταν τόσο ισχυρό ώστε κατέθεσε στη Βουλή πρόταση νόμου για να μειωθεί το ηλικιακό όριο στους ψηφοφόρους, η οποία όμως δεν έγινε δεκτή. Ο βασικότερος αντίπαλός του από την άλλη, ο Μιρ Χοσεΐν Μουσαβί, συμμετείχε στην προεκλογική εκστρατεία αμφισβητώντας το ασφυκτικό και αναχρονιστικό καθεστώς απαγορεύσεων που ισχύει στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και γι αυτό το λόγο απέκτησε προβάδισμα στη νεολαία των βορείων προαστίων όπου κατοικούν τα πιο εύπορα στρώματα του Ιράν. Στο επίπεδο της κοινωνικής πολιτικής ο Μουσαβί επέκρινε σφοδρά την πολιτική παροχών του βασικότερου αντιπάλου του, ζήτησε την εφαρμογή μιας πιο αυστηρής, συσταλτικής οικονομικής πολιτικής για να μειωθεί ο πληθωρισμός, που το 2008 έκλεισε στο 14%, και πολλές ιδιωτικοποιήσεις. Σε αυτό το πλαίσιο δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Washington Post η οποία χρηματοδοτήθηκε από το αμερικανικό Ίδρυμα Ροκφέλερ και διενεργήθηκε σε 30 διαφορετικές πόλεις εκτός της Τεχεράνης τρεις εβδομάδες πριν τις εκλογές στο Ιράν δείχνοντας ότι ο Αχμαντινετζάντ προηγείται έναντι του Μουσαβί με μια σχέση 2 προς 1 φάνηκε απόλυτα δικαιολογημένη. Επιβεβαίωνε το προβάδισμα του Αχμαντινετζάντ στα φτωχά λαϊκά στρώματα. Το εκλογικό ποσοστό δε, όπως ανακοινώθηκε επίσημα μετά τις εκλογές, δίνοντας 63% στον Αχμαντινετζάντ και 34% στον Μουσαβί δεν παρέκκλινε αυτής της δημοσκόπησης. Αυτό ωστόσο που είχε αλλάξει άρδην ήταν η επαμφοτερίζουσα στάση της ιρανικής ελίτ, η οποία όσο πέρναγαν οι μέρες τασσόταν υπέρ του Μουσαβί, στηρίζοντας τις μαζικές κινητοποιήσεις που συντάραξαν την Τεχεράνη μια εβδομάδα μετά τις εκλογές κι αποδεχόμενη το αίτημά του για επανακαταμέτρηση των ψήφων όπου υπήρχαν καταγγελίες για νοθεία. Ρόλο ελκυστήρα σ’ αυτή τη διαδικασία στοίχισης της ελίτ πίσω από τον Μουσαβί διαδραμάτισε ο Ραφσαντζανί, που είχε παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στο σκάνδαλο Ιράν-γκέιτ τη δεκαετία του ’80 όταν το Ιράν αποδείχθηκε πως εξόπλιζε τους μισθοφόρους της CIA στη Νικαράγουα και σήμερα είναι ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους του Ιράν. Η ποικιλότροπη και αθρόα στήριξή του προς τον Μουσαβί φάνηκε μια μέρα πριν τις εκλογές όταν ο γιος του Ραφσαντζανί δήλωνε με περηφάνια στους New York Times πως έχει δημιουργήσει έναν εκλογικό μηχανισμό υποστήριξης του Μουσαβί, με 50.000 παρατηρητές και τηλεφωνήτριες που συλλέγουν πληροφορίες 24 ώρες το 24ωρο, οι οποίες αμείβονται με 25 δολ. την ώρα! Φαίνεται επομένως πως μια εικόνα που δημιουργήθηκε βάση της οποίας ο Αχμαντινετζάντ είναι μισητός κι εκφράζει το σκληροπυρηνικό κατεστημένο των μουλάδων ενώ ο Μουσαβί τις τάσεις φιλελευθεροποίησης αγγίζει τα όρια της αγιογραφίας και σε καμιά περίπτωση δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Η αποκαθήλωση άλλωστε ήρθε στο μέσο των διαδηλώσεων από τους New York Times, που από την πρώτη τους σελίδα την Παρασκευή 19 Ιούνη έγραφαν για τον αμφιλεγόμενο ηγέτη της «πράσινης επανάστασης»: «Κατά κάποιο τρόπο είναι ένας ηγέτης από τύχη, μια συντηρητική φιγούρα στην οποία δόθηκε το χρίσμα την τελευταία στιγμή για να εκφράσει τη λαϊκή δυσφορία απέναντι στην προεδρία του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ. Απέχει πολύ από το να χαρακτηριστεί φιλελεύθερος με τη δυτική έννοια και δεν είναι ακόμη σαφές για πόσο ακόμη θα είναι πρόθυμος να συνεχίσει να υπερασπίζεται τις ευρύτερες δημοκρατικές ελπίδες που έχει ενσαρκώσει. Ο Μουσαβί είναι ένας άνθρωπος από τα μέσα που έχει κινηθεί προς την αντιπολίτευση και τα κίνητρά του για να το κάνει αυτό παραμένουν σκοτεινά. Βρισκόταν κοντά στον ιδρυτή της Ισλαμικής Επανάστασης (σ.σ. τον Αγιατολάχ Χομεϊνί) αλλά έχει διαφωνίες με τον σημερινό ανώτατο ηγέτη. Μερικές εξέχουσες προσωπικότητες έχουν συσπειρωθεί στον αγώνα του περιλαμβανομένου ενός πρώην προέδρου, του Ακμπάρ Χασεμί Ραφσαντζανί. Έτσι δεν είναι σαφές κατά πόσο αυτή η μάχη αντανακλά μια λαϊκή αντίσταση στις σκληροπυρηνικές πολιτικές του Μ. Αχμαντινετζάντ και κατά πόσο πρόκειται για μια μάχη για την εξουσία»! Ακόμη κι έτσι όμως η διαπάλη που είναι σε εξέλιξη στο Ιράν (κι ενώ οι Επαναστατικοί Φρουροί συνεχίζουν να είναι αμέτοχοι παρά το τελεσίγραφο που έστειλαν προεκλογικά δηλώνοντας ότι δεν πρόκειται να γίνει ανεκτή μια «έγχρωμη επανάσταση») δηλώνει πως το καθεστώς βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι. Η σύγκρουση αφορά εξ ίσου σοβαρά με την εσωτερική πολιτική του Ιράν και την εξωτερική του πολιτική κι ιδιαίτερα το κατά πόσο θα συνεχίσει να εκφράζει και να ενθαρρύνει τις τάσεις του ριζοσπαστικού, μαχητικού Ισλάμ ή αν θα επιζητήσει ένα συμβιβασμό με τη νέα αμερικανική ηγεσία και το Ισραήλ. Γιατί το πραγματικό επίδικο δεν είναι το πυρηνικό του πρόγραμμα, όπως φαίνεται κι από αλλεπάλληλες δηλώσεις κορυφαίων αμερικανών αξιωματούχων οι οποίοι υποστηρίζουν πως είναι αναφαίρετο δικαίωμά του η κατασκευή εργοστασίου πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς. Τελευταίος στην μακρά αλυσίδα προστέθηκε ο Τζον Κέρυ, υποψήφιος των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές του 2004 και σήμερα επικεφαλής της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Γερουσίας, ο οποίος δήλωσε σε συνέντευξή του στους Financial Times στις 11 Ιούνη πως «έχουν το δικαίωμα στην ειρηνική πυρηνική ενέργεια και στον εμπλουτισμό ουρανίου για αυτό το σκοπό»! Η σύγκρουση επομένως εστιάζεται στο κατά πόσο το Ιράν θα συνεχίσει να στηρίζει τις τάσεις σύγκρουσης με τη Νέα Τάξη Πραγμάτων σε όλη την Μέση Ανατολή: από την Παλαιστίνη και τη Συρία μέχρι το Λίβανο. Η κρισιμότητα της τρέχουσας συγκυρίας επιβεβαιώνεται κι από τις εξελίξεις στο Λίβανο. Οι εκλογές που πραγματοποιήθηκαν στη χώρα των Κέδρων στις 7 Ιούνη επιβεβαίωσαν την εκτίμηση ότι οι εκλογές στο Λίβανο είναι η πιο πληκτική πολιτική μάχη στον κόσμο, καθώς είναι κατά μεγάλο μέρος προβλέψιμη. Αυτό οφείλεται στο πολιτικό σύστημα της χώρας που δημιουργήθηκε με τη Συμφωνία του Ταΐφ η οποία τερμάτισε τον 15ετή εμφύλιο. Με βάση όσα περιέχονται στα άρθρα της σε κάθε θρησκευτική μειονότητα αντιστοιχεί ένας προκαθορισμένος αριθμός κοινοβουλευτικών εδρών. Ειδικότερα, προβλέπεται ότι οι 128 έδρες μοιράζονται ανάμεσα σε χριστιανούς και μουσουλμάνους. Από τις 64 έδρες των χριστιανών, 34 αναλογούν στους μαρονίτες, 14 στους έλληνες ορθόδοξους, 8 στους έλληνες καθολικούς, 5 στους ορθόδοξους της Αρμενίας και 3 σε άλλους χριστιανούς. Οι 64 έδρες των μουσουλμάνων κατανέμονται ως εξής: 27 έδρες στους σουνίτες, 27 στους σιίτες, 8 στους δρούζους και 2 στους αλαβίτες. Πρόκειται για ένα από τα πιο άδικα πολιτικά συστήματα για πολλούς κι όχι τόσο προφανείς λόγους. Κατ’ αρχήν οι έδρες απέχουν έτη φωτός από τη σύνθεση του πληθυσμού, καθώς η κατανομή τους αποφασίσθηκε με βάση μια πληθυσμιακή απογραφή της δεκαετίας του ’30! Έκτοτε απαγορεύονται οι απογραφές, για να μη φανεί πόσο καλπονοθευτικό είναι το εκλογικό σύστημα. Η αναντιστοιχία του με τη σημερινή πληθυσμιακή σύνθεση δεν είναι απόρροια μιας τυχαίας και μη προσανατολισμένης, αδιάφορης δηλαδή, αλλαγής. Αντίθετα οι πληθυσμιακές μεταβολές των τελευταίων δεκαετιών, αποτέλεσμα του εμφυλίου και της κατοχής του Ν. Λιβάνου μέχρι το 2000 από το Ισραήλ, συνέτειναν στην φυγή από τη χώρα του πιο ευκατάστατου τμήματος του πληθυσμού που ανήκει στη χριστιανική και σουνιτική μειοψηφία, ενώ οι πολιτικές μεταβολές, ως απόρροια της απογείωσης του κύρους της Χεζμπολάχ λόγω της ήττας που προκάλεσε στον εβραϊκό στρατό το καλοκαίρι του 2006, συνέτειναν στην αποθέωση της επιρροής της σιίτικης οργάνωσης. Όλοι οι δρόμοι συνεπώς θα οδηγούσαν στον άνετο εκλογικό θρίαμβο της Χεζμπολάχ αν… Αν δεν υπήρχε το σύστημα των ποσοστώσεων το οποίο θεωρητικά εγγυάται την αποτροπή μιας νέας εμφύλιας σύρραξης, πρακτικά τον κατακερματισμό του πολιτικού συστήματος και κατά βάθος μια «οροφή» εδρών την οποία δεν μπορεί να υπερβεί η Χεζμπολάχ έτσι ώστε ποτέ να μην αμφισβητηθεί, τουλάχιστον με… ειρηνικά μέσα, ο φιλοδυτικός προσανατολισμός της χώρας. Έτσι είναι καταδικασμένη να αναζητά διαρκώς συμμάχους, σε άλλες θρησκευτικές μειονότητες, συγκροτώντας πλατιές συμμαχίες τις οποίες χρησιμοποιεί σαν όχημα για να διεκδικήσει την εξουσία, χωρίς φυσικά να αναμένονται θεαματικές ανατροπές όπως έδειξε και το αποτέλεσμα της 7ης Ιούνη που ανέδειξε νικητή τη φιλοδυτική πλειοψηφία που ήλεγχε και πριν την κυβέρνηση. Το όνομα της δε είναι «14 Μάρτη» και το πήρε από εκείνη την ημέρα του 2005 που έγινε στη Βηρυτό μια μεγάλη διαδήλωση ενάντια στη Συρία την οποία οι δυτικές κυβερνήσεις αποκάλεσαν «επανάσταση των κέδρων», ενώ ο Τύπος κι οι κάτοικοι του Λιβάνου «επανάσταση των Γκούτσι» λόγω των ενδυματολογικών προτιμήσεων των… επαναστατημένων. Η επομένη όμως των εκλογών δεν βρίσκει τη Χεζμπολάχ μόνο με μια εκλογική δύναμη εντελώς αναντίστοιχη της πολιτικής της επιρροής, αλλά κι ενώπιον του κινδύνου να χάσει ότι είχε κατακτήσει κατά τη διάρκεια της προηγούμενης θιητείας. Συγκεκριμένα το δικαίωμα του βέτο το οποίο εξασφάλισε με μια συμφωνία που υπογράφηκε στο Κατάρ μετά από μια επίδειξη δύναμης στα βόρεια προάστια της Βηρυτού δίνοντας έτσι πραγματικό περιεχόμενο σε ένα σύστημα νομής της εξουσίας βάση του οποίου ο πρωθυπουργός είναι πάντα σουνίτης μουσουλμάνος, ο πρόεδρος της χώρας χριστιανός κι ο πρόεδρος της Βουλής σιίτης. Τώρα όμως ο νικητής των εκλογών, Σαάντ Χαρίρι γιος του δολοφονημένου πρώην πρωθυπουργού Ραφίκ Χαρίρι, δηλώνει πως το δικαίωμα του βέτο αφορούσε την προηγούμενη κυβέρνηση και δεν ισχύει για τη νέα. Ενθαρρυμένος πιθανά από την εξόφθαλμη παρέμβαση του αμερικανού αντιπροέδρου, Τζόε Μπάιντεν, που παραμονές των εκλογών επισκέφθηκε το Λίβανο μόνο και μόνο για να απειλήσει ότι τυχόν εκλογή της Χεζμπολάχ θα σημάνει διακοπή της αμερικανικής βοήθειας, ο επικεφαλής του κινήματος «14 Μάρτη» δημιουργεί τους όρους για τη νέα εσωτερική κρίση στο Λίβανο που θα είναι πολύ πιο σφοδρή. Φαίνεται λοιπόν ότι παράλληλα με την δημόσια ατζέντα για το Μεσανατολικό που περιλαμβάνει πιέσεις για τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους, βρίσκεται σε εξέλιξη κι άλλη μία κρυφή ατζέντα που μαζί με την προσπάθεια προσεταιρισμού της Συρίας και απομόνωσης της Χαμάς στην Παλαιστίνη έχει την ανατροπή των ριζοσπαστικών τάσεων που κληροδότησε η επανάσταση στο Ιράν και την περιθωριοποίηση της Χεζμπολάχ.

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: