Home » 2009 » Μαύρη τρύπα εμφυλίων και μετανάστευσης η Αφρική (Μετροπόλιταν, 18/5/2009)

Μαύρη τρύπα εμφυλίων και μετανάστευσης η Αφρική (Μετροπόλιταν, 18/5/2009)

Κείμενο συμβολής

Για το παρόν και το μέλλον της Αριστεράς

Archives

Σε εστία αποσταθεροποίησης μετατρέπεται η μαύρη ήπειρο όσο βυθίζεται στην οικονομική κρίση που προκαλεί η πτώση της τιμής των βασικών εμπορευμάτων, η μείωση των ροών κεφαλαίων, της διεθνούς βοήθειας και των μεταναστευτικών εμβασμάτων

  

Μια κρίση μέσα στην κρίση με εντελώς ιδιάζοντα χαρακτηριστικά και πολύ πιο απειλητικές διαστάσεις είναι σε εξέλιξη στην μαύρη ήπειρο εδώ και περίπου ένα χρόνο. Αρχικά, υπήρχε η προσδοκία, που γρήγορα αποδείχθηκε ευσεβής πόθος, ότι η Αφρική θα έμενε αλώβητη από την πανδημία της αμερικανικής κτηματικής αγοράς, λόγω του γεγονότος ότι ουδέποτε οι τράπεζές της είχαν εκτεθεί στα τοξικά ομόλογα που οδήγησαν στη χρεοκοπία ακόμη και υπεραιωνόβιους τραπεζικούς κολοσσούς. Παρόλα αυτά η κρίση παρέσυρε την Αφρική με πολύ πιο ορμητικό τρόπο και πολύ πιο δραματικές συνέπειες. Αν στην Αμερική η κρίση έγινε ορατή με κατασχέσεις σπιτιών και μαζικές απολύσεις και στην Ευρώπη, με άνοδο της ανεργίας και μείωση των μισθών, στην μόνιμα υποσιτισμένη Αφρική έγινε αισθητή με την πείνα και το θάνατο. Η διαφορά βρισκόταν στο σημείο εκκίνησης…

Καθόλου αναπάντεχο έτσι δεν ήταν το καμπανάκι κινδύνου που έκρουσε ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης στις αρχές Μαΐου όταν σε έκθεση του υπογράμμιζε με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο τις απειλές που είναι ήδη σε εξέλιξη – δεν πρόκειται δηλαδή για εικασίες που αφορούν το μακρινό μέλλον. «Υπάρχουν ενδείξεις αυξημένης πολιτικής έντασης», αναφέρεται στην έκθεση του διεθνούς οργανισμού η οποία επίσης υπογράφεται από την Αφρικανική Αναπτυξιακή Τράπεζα και την Οικονομική Επιτροπή του ΟΗΕ για την Αφρική. «Η κατάσταση παραμένει έντονη σε ορισμένες χώρες και νέες εντάσεις θα μπορούσαν να ξεσπάσουν τους επόμενους μήνες λόγω της επιδείνωσης των οικονομικών συνθηκών εξ αιτίας της παγκόσμιας κρίσης… Παρότι αρκετές κυβερνήσεις διαχειρίστηκαν την κατάσταση το 2008 υιοθετώντας υποστηρικτικά μέτρα και συγκρατώντας την κοινωνική δυσαρέσκεια η κατάσταση το 2009 είναι πιθανό να αποδειχθεί πιο προκλητική».

Σήμα κινδύνου για 26 φτωχές χώρες από τις οποίες οι μισές ανήκουν στην υποσαχάρια Αφρική είχε εκπέμψει και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στις αρχές Μαρτίου, θυμίζοντας όμως τις εκκλήσεις πατροκτόνου προς το δικαστήριο να τον λυπηθεί επειδή είναι ορφανός…

Προς επιβεβαίωση των παραπάνω ανησυχιών αρκεί μια φευγαλέα ματιά σε ορισμένα στρατιωτικο-πολιτικά γεγονότα του τελευταίου διαστήματος, που μόνο του το καθένα απ’ αυτά πιθανά να μην έχει τόσο μεγάλη σημασία. Στη Σομαλία οι θάλασσες στο έλεος των πειρατών και η στεριά στο έλεος ενός βίαιου εμφυλίου που μαίνεται για 18 χρόνια. Στη Νότια Αφρική ρατσιστικά πογκρόμ εναντίον μεταναστών από γειτονικές χώρες. Στη Μαυριτανία, τη Μαδαγασκάρη, τη Γουινέα και τη Γουινέα Μπισάο στρατιωτικά πραξικοπήματα. Στο Τσαντ αντεπίθεση των ανταρτών που αλληλοτροφοδοτείται με αντικυβερνητικές εκδηλώσεις κοινωνικής διαμαρτυρίας και εισβολή του στρατού στο γειτονικό Σουδάν. Διαδηλώσεις και στο Καμερούν με στόχο τις υψηλές τιμές των τροφίμων και τον αυταρχισμό του προέδρου. Η Γουινέα Μπισάο και η Σενεγάλη, όαση πολιτικής σταθερότητας μέχρι πρόσφατα, μετατρέπονται σε χώρες διακίνησης ναρκωτικών, ενδιάμεσος σταθμός των δρόμων της κοκαΐνης από τη Λατινική Αμερική στην Ευρώπη, με αποτέλεσμα οι κοινωνικές και πολιτικές τους δομές να αποσαρθρώνονται από το μαύρο χρήμα και το οργανωμένο έγκλημα, λειτουργώντας διαβρωτικά και για τις γειτονικές χώρες.

Η καταβύθιση της Αφρικής στην κρίση, που δημιουργεί πρωτόγνωρους κινδύνους και για την Ευρώπη, είναι αποτέλεσμα πέντε διαφορετικών αιτιών.

Η σημαντικότερη αιτία έγκειται στην κάθετη πτώση των τιμών των πρώτων υλών. Δεδομένης της ασυνήθιστα υψηλής εξάρτησης των περισσότερων αφρικανικών χωρών από τέτοιου είδους εξαγωγές, η πτώση της τιμής των βασικών εμπορευμάτων μέσα σε ένα χρόνο μεταξύ 40% και 50% (όπως βεβαιώνεται στους πίνακες που δημοσιεύει ο βρετανικός Εκόνομιστ στις τελευταίες του σελίδες) έθεσε τις περισσότερες αφρικανικές χώρες στην τροχιά της κρίσης. Χαρακτηριστικά, το 80% των εξαγωγών της Μποτσουάνα αφορά διαμάντια.

Η δεύτερη πύλη από την οποία εισήλθε η κρίση στην Αφρική είναι η διεθνής βοήθεια. Προσδιορισμένη ανέκαθεν ως ποσοστό επί του ΑΕΠ των ανεπτυγμένων χωρών (για τα κράτη μέλη της ΕΕ ενδεικτικά είναι 0,56% του ΑΕΠ τους), η κάθετη μείωση του παραγόμενου προϊόντος από την μια άκρη της γης ως την άλλη σημαίνει μια ανάλογη μείωση στα ποσά που λαμβάνουν οι αναπτυσσόμενες χώρες. Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Βλέποντας οι κυβερνήσεις των ανεπτυγμένων χωρών τα ελλείμματά τους να αυξάνονται ανεξέλεγκτα μειώνουν αυθαίρετα τη διεθνή τους βοήθεια, αθετώντας τις δεσμεύσεις τους. Το έχουν ήδη πράξει η Γαλλία, η Ιρλανδία και η Ιταλία. Το μέγεθος των συνεπειών γίνεται εμφανές αν δούμε την «εξάρτηση» που έχουν αποκτήσει μια σειρά χώρες απ’ αυτά τα χρήματα. Στη Μοζαμβίκη για παράδειγμα το 2008 το 42% του ΑΕΠ της προήλθε από τη διεθνή βοήθεια. Και σε μια σειρά άλλες χώρες (Μπουρουντί, Πράσινο Ακρωτήρι, Μαλαουί, Γουινέα Μπισάο, Ρουάντα, Λεσόθο, κ.α.) η διεθνής βοήθεια υπερβαίνει το 10% του ΑΕΠ τους. (Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης ας σκεφτούμε τι σοκ θα υποστεί η ελληνική οικονομία αν διακοπούν οι απολήψεις από την ΕΕ που ανέρχονται «μόλις» στο 2,6% του ΑΕΠ…)

Η τρίτη αιτία πίσω από την κρίση που μαστίζει την Αφρική είναι η έλλειψη ρευστού που παρατηρείται διεθνώς. Η απόφαση όλων των ανεπτυγμένων δυτικών κρατών να ανακοινώσουν έκτακτες χρηματοδοτήσεις στην οικονομία για να αποτραπεί η ύφεση επέφερε μια πρωτοφανή για τις τελευταίες λίγες δεκαετίες έλλειψη ρευστού στις διεθνείς αγορές. Κι αν για την Ελλάδα αυτή η έλλειψη σήμανε άνοδο του spread, δηλαδή τοκογλυφικά επιτόκια, για την Γκάνα σήμανε ακύρωση διεθνούς διαγωνισμού για την πώληση ομολόγων αξίας 300 εκ. δολ. επειδή απλώς αδυνατούσε να επωμιστεί τους όρους που έθεταν οι διεθνείς πιστωτές. Κι άλλες χώρες, όπως η Τανζανία, η Κένυα, η Ουγκάντα κι η Νιγηρία μετέθεσαν για το απώτερο μέλλον την έκδοση δικών τους ομολόγων. Πρόσφατη έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας προειδοποιούσε ότι στις αναπτυσσόμενες χώρες το 2009 θα φθάσει μόνο το 17% των καθαρών ιδιωτικών ροών κεφαλαίου που εισέρευσαν το 2007. Η μείωση αυτή θα κάνει ακόμη πιο άδικη την παγκόσμια κατανομή των επενδύσεων στο πλαίσιο του οποίου στην Αφρική και δη την υποσαχάρια αναλογούσαν ανέκαθεν ξεροκόμματα: Με το 12% το παγκόσμιου πληθυσμού μόλις το 3% των άμεσων ξένων επενδύσεων. Ο συνδυασμός των δύο παραπάνω συντείνει σε δραματικές περικοπές των δημόσιων κοινωνικών δαπανών και σε ακύρωση επενδυτικών σχεδίων και ανεργία.

Μια επιπλέον, τέταρτη, οδό μέσω της οποίας γίνεται αντιληπτή η κρίση στην Αφρική αφορά στην δραματική συρρίκνωση των εμβασμάτων που στέλνουν οι μετανάστες στις οικογένειές τους – τόσο του ύψους τους όσο και του αριθμού τους. Το 2007 οι Αφρικανοί που ζουν στο εξωτερικό έστειλαν στα σπίτια τους 19 δισ. δολ., ποσό διπλάσιο σε σχέση με τρία χρόνια πριν. Αποτελώντας όμως το μαλακό υπογάστριο των εργαζομένων στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, οι μετανάστες ήταν οι πρώτοι που βίωσαν την κρίση. Και μαζί μ’ αυτούς ολόκληρες χώρες όπως το Λεσόθο για παράδειγμα καθώς το 28% του ΑΕΠ του προέρχεται από εμβάσματα.

Τέλος, ένας καθοριστικός λόγος για τον οποίο σήμερα η Αφρική είναι στο χειρότερο σημείο των τελευταίων δεκαετιών, αφορά την σημαντική άνοδο των τιμών των ειδών διατροφής. Τα δημητριακά, το ρύζι, το καλαμπόκι και η σόγια για παράδειγμα, παρά την πτώση της τιμής τους από πέρυσι εξακολουθούν να στοιχίζουν σχεδόν 30% ακριβότερα απ’ ότι το 2005.

Ως αποτέλεσμα όλων των παραπάνω, με βάση στοιχεία του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας, ενώ την τριετία 2003-’05 μειώθηκε στο 16% του παγκόσμιου πληθυσμού το ποσοστό όσων υποσιτίζονται, από 20% το 1990–’92, πλέον ανέρχεται τουλάχιστον στο 18%. Επίσης απειλούνται με πλήρη ανατροπή κι οι στόχοι της Χιλιετίας που είχαν καθορισθεί από τον ΟΗΕ για την εξάλειψη της φτώχειας καθώς υπολογίζεται ότι 90 εκ. άνθρωποι ακόμη θα οδηγηθούν στην πείνα παγκοσμίως, φθάνοντας τον αριθμό τους στο 1 δισ. από τους οποίους οι περισσότεροι ζουν στην Αφρική.

Αν όλα τα παραπάνω προβλήματα στο εσωτερικό της μαύρης ηπείρου οδηγούν σε εμφύλιους και διακρατικούς πολέμους για την οικειοποίηση των ολοένα και λιγότερο προσοδοφόρων πλουτοπαραγωγικών πηγών, σφαγές πληθυσμών για να διευκολυνθεί η επέκταση και ανατροπές νόμιμων κυβερνήσεων, δεν είναι μικρότερης σημασίας οι επιπτώσεις και στο εξωτερικό. Το κάθε άλλο. Το δείχνει η έξαρση της πειρατείας στη Σομαλία και τα καραβάνια των απελπισμένων που διασχίζουν την αφρικανική έρημο, για να περάσουν την Μεσόγειο ακόμη και με αυτοσχέδια πλωτά μέσα ελπίζοντας σε μια καλύτερη τύχη στην Ευρώπη…


Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: