Home » 2009 » Κερδοσκοπικά παιχνίδια με το πετρέλαιο (Διπλωματία 6ος/2009)

Κερδοσκοπικά παιχνίδια με το πετρέλαιο (Διπλωματία 6ος/2009)

Κείμενο συμβολής

Για το παρόν και το μέλλον της Αριστεράς

Archives

ΑΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΗ ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΤΙΜΗΣ ΤΟΥ

ΕΜΠΟΔΙΟ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΑΜΨΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

 Δεν έφθαναν τα μύρια όσα εμπόδια που εμφανίζονται συνεχώς παραπέμποντας για το απώτερο μέλλον την ανάκαμψη της οικονομίας, εσχάτως προστέθηκε σ’ αυτά και το πετρέλαιο η τιμή του οποίου μέσα σε τέσσερις μήνες υπερδιπλασιάστηκε! Μάταια θα ψάχνει στα θεμελιώδη μεγέθη της παγκόσμιας οικονομίας όποιος προσπαθεί με τον κλασσικό, ορθολογικό τρόπο να ερμηνεύσει την άνοδο της τιμής του πετρελαίου από τα 33 δολάρια το βαρέλι που είχε φθάσει τον Φεβρουάριο του 2009 στα 73 δολάρια που εκτινάχθηκε η τιμή του στις 11 Ιούνη. Οι βασικότεροι προσδιοριστικοί παράγοντες της τιμής του μαύρου χρυσού και ειδικότερα, η προσφορά (που παραμένει σχετικά σταθερή), η ζήτηση και η σχετική τιμή του νομίσματος στο οποίο αποτιμάται η αξία του, του δολαρίου δηλαδή, όσο κι αν βρίσκονται σε μια διαρκή μεταβολή λόγω της ευρύτερης αναστάτωσης που κυριαρχεί στη παγκόσμια οικονομία, με κανένα τρόπο δεν προδικάζουν άνοδο της τιμής του πετρελαίου και πολύ περισσότερο μια τόσο απότομη άνοδο. Αντίθετα, η αιτία που αναδεικνύεται ως κινητήρια δύναμη της ανατίμησης του πετρελαίου είναι για μια ακόμη φορά η κερδοσκοπία, όπως ακριβώς συνέβη και πέρυσι, όταν τον Ιούλη του 2008 η τιμή του κατέγραψε ιστορικό ρεκόρ σπάζοντας το φράγμα των 147 δολαρίων κι ωθώντας το αμερικανικό Κογκρέσο να διατάξει έρευνα για τη χειραγώγηση των τιμών από τους κερδοσκόπους. Ένας παράγοντας που θα μπορούσε πραγματικά να φέρει τα πάνω – κάτω στην τιμή του μαύρου χρυσού θα ήταν μια αντιστροφή του κλίματος «μειωμένων προσδοκιών» που κυριαρχεί εδώ και δύο χρόνια, απ’ όταν δηλαδή έκανε για πρώτη φορά την εμφάνισή της η οικονομική κρίση. Από τη μια μεριά πράγματι υπάρχουν σημάδια που επιτρέπουν στους οικονομικούς παράγοντες των ισχυρών οικονομιών να ισχυρίζονται ότι τα χειρότερα πέρασαν και στον γενικό γραμματέα του Οργανισμού Πετρελαιοεξαγωγικών Κρατών, Αμπντάλα Ελ Μπαντρί, να δηλώνει στις 28 Μαΐου ότι «αρχίζουμε να βλέπουμε φως στην άκρη του τούνελ». Ειδικότερα είναι η συνεχής άνοδος των τιμών των μετοχών, με αποτέλεσμα στις αρχές Μαΐου ο αμερικανικός δείκτης S&P 500 να κινείται 40% υψηλότερα από το χαμηλότερο σημείο του. Ενθαρρυντικά σημάδια υπάρχουν και στο χώρο της πραγματικής οικονομίας. Συγκεκριμένα, στην αμερικανική αγορά εργασίας η ταχύτητα με την οποία καταργούνταν θέσεις εργασίας ανακόπτεται και μάλιστα σοβαρά, καθώς ενώ επί 6 ολόκληρους μήνες μέχρι και τον Απρίλιο χάνοντας κάθε μήνα 700.000 θέσεις εργασίας, τον Μάιο οι απώλειες περιορίστηκαν στις 350.000. Αυτό το γεγονός και η ακόλουθη άνοδος της ανεργίας στο 9,4% (για πρώτη φορά από το 1983) προφανώς και δεν προσφέρεται για πάρτι. Επιτρέπει όμως να υποτεθεί ότι αν όχι η παγκόσμια οικονομία, τουλάχιστον η αμερικανική μετά από δύο χρόνια αδιάκοπης και ταχείας συρρίκνωσης ανέκοψε την καθοδική της πορεία κι αρχίσει να σταθεροποιείται. Ακόμη όμως κι αυτή η υπόθεση εργασίας δεν επιτρέπει υπερβολική αισιοδοξία καθώς τίποτε – κυριολεκτικά τίποτε – δεν προοικονομεί μια σοβαρή ανάκαμψη. Αντίθετα πληθαίνουν οι προβλέψεις πως η μορφή της αναμενόμενης εξόδου από την κρίση δεν θα ακολουθήσει την καμπύλη του λατινικού γράμματος U αλλά αυτή του γράμματος L. Κι αν αυτό, η επανάληψη δηλαδή του ιαπωνικού σεναρίου ακούγεται πολύ απαισιόδοξο, λόγω του πακτωλού χρημάτων που έχουν δοθεί σε Ανατολή και Δύση για τη διάσωση των οικονομιών, ας κρατήσουμε προβλέψεις που υποστηρίζουν ότι ακόμη και μετά την υπέρβαση των αρνητικών ρυθμών μεγέθυνσης, η ανάπτυξη που θα καταγράφεται θα είναι θετικά οριακή, δηλαδή στη ζώνη του 1%. Ακριβώς σε αυτό το κλίμα κινούνται οι προβλέψεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Εργασίας όπως διατυπώθηκαν σε συνέδριό του στις 15 Ιούνη στη Γενεύη, όπου παραβρέθηκε και μίλησε κι ο γάλος πρόεδρος Νικολά Σαρκοζύ, τονίζοντας πως το δίλημμα των ημερών μας είναι «δικαιοσύνη ή βία». Παίρνοντας τον λόγο ο διευθυντής του Ινστιτούτου Εργασιακών Μελετών του Οργανισμού τόνισε πως «ακόμη και αν επιβεβαιωθούν οι ενδείξεις ανάκαμψης κι ακόμη κι αν υπάρχει ανάκαμψη μέχρι το τέλος του χρόνου ή τις αρχές του επόμενου χρόνου, θα χρειαστούμε ακόμη αρκετά χρόνια για να επιστρέψει η αγορά εργασίας στα προ-κρισιακά επίπεδα». Οι ζοφερές προβλέψεις πληθαίνουν αν λάβουμε υπ’ όψη μας ότι για την οικονομική ατμομηχανή της Ευρώπης, τη Γερμανία η κάθε αρνητική πρόβλεψη διαψεύδεται από μια άλλη ακόμη χειρότερη. Οι ρυθμοί μεγέθυνσης της οικονομίας της για παράδειγμα το τρέχον έτος πλέον θεωρείται βέβαιο ότι θα μειωθούν κατά 6,2% (όταν τον Δεκέμβρη η Μπούντεσμανκ είκαζε ότι θα μειωθούν κατά 0,8%) ενώ για το 2010 προβλέπεται μηδενική αύξηση του ΑΕΠ, δηλαδή στασιμότητα. Το ποσοστό ανεργίας θα αυξηθεί από 7,8% το 2008, σε 8,4% φέτος και 10,5% το 2010. Όλα τα παραπάνω στοιχεία είναι εμφανές ότι δεν δικαιολογούν το κλίμα αισιοδοξίας που παρατηρείται. Το ίδιο συμβαίνει και με τις προβλέψεις για τη ζήτηση του πετρελαίου που ακολουθούν κατά πόδας τα πιο απαισιόδοξα σενάρια. Προβλέψεις της Διεθνούς Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας που δόθηκαν στη δημοσιότητα στις 11 Ιούνη υποστηρίζουν πως το τρέχον έτος η ζήτηση του μαύρου χρυσού θα φτάσει τα 83,3 εκ. βαρέλια την ημέρα, επίπεδο που είναι κατά 2,9% χαμηλότερο απ’ αυτό που παρατηρήθηκε το 2008. Η ζήτηση πετρελαίου λοιπόν θα είναι μικρότερη φέτος σε σχέση με πέρυσι, άρα απ’ αυτή την πλευρά δε δικαιολογείται άνοδος της τιμής. Στο ίδιο συμπέρασμα συντείνουν και οι εξελίξεις στη σχέση της συναλλαγματικής ισοτιμίας του δολαρίου. Γενικά, λόγω του ότι η πώληση του μαύρου χρυσού από τις πετρελαιοεξαγωγικές χώρες πραγματοποιείται σε δολάρια κάθε φορά που η συναλλαγματική ισοτιμία του αμερικανικού νομίσματος μειώνεται η τάση είναι να αυξάνεται η τιμή του πετρελαίου. Πρόκειται για έναν μηχανισμό που ενεργοποιείται από τις χώρες που εισπράττουν σε δολάρια την αξία του μαύρου χρυσού που εξάγουν και με την άνοδο της ονομαστικής τιμής του πετρελαίου επιχειρούν να αντισταθμίσουν τις απώλειες που τους δημιουργεί η πτώση της αξίας του δολαρίου. Τους τελευταίους μήνες όμως η αξία του δολαρίου δεν ακολουθεί καθοδική πορεία, παρότι μάλιστα πληθαίνουν οι ενδείξεις που προδικάζουν τη μελλοντική συρρίκνωση του ρόλου του δολαρίου τόσο ως μέσο διεθνών συναλλαγών όσο κι ως μέσο αποθησαυρισμού. Πρόκειται για δύο γεγονότα που υπογραμμίζουν κυρίως τη συρρίκνωση του γεωστρατηγικού ρόλου των ΗΠΑ και κατ’ επέκταση του νομίσματός τους. Το πρώτο είναι η δραματική αύξηση του αμερικανικού ελλείμματος που τα επόμενα χρόνια αναμένεται να κυμαίνεται γύρω στα 1,2 τρισ. δολ. ετησίως. Το αμερικανικό έλλειμμα φαντάζει ακόμη μεγαλύτερο αν λάβουμε υπ’ όψη μας ότι τον Ιανουάριο του 2001 που εγκατέλειπε ο Μπιλ Κλίντον τον Λευκό Οίκο παρέδιδε έναν πλεονασματικό προϋπολογισμό και μια βάσιμη πρόβλεψη του Γραφείου Προϋπολογισμού ότι μέχρι και το 2012 ο προϋπολογισμός κάθε χρόνο μπορεί να έχει ένα πλεόνασμα της τάξης των 800 δισ. δολ. Δεδομένου όμως ότι το πλεόνασμα του Κλίντον μετατράπηκε σε έλλειμμα από τα χρόνια του Μπους, η ευθύνη για τα 1,2 τρισ. δολ. δεν βαραίνει εξ ολοκλήρου τον Μπαράκ Ομάμα. Σημασία ωστόσο έχει ότι η διόγκωση του αμερικανικού δημοσιονομικού ελλείμματος και του χρέους (γραμμικό αποτέλεσμα των αντιτρομοκρατικών σταυροφοριών στο Ιράκ και το Αφγανιστάν και του κόστους υπέρβασης της κρίσης) υποσκάπτει την ευρωστία του δολαρίου. Άμεση συνέπεια αυτού του γεγονότος ήταν το αίτημα για ένα πιο διαφοροποιημένο, λιγότερο μονοπολικό νομισματικό σύστημα που διατυπώθηκε επίσημα στη διάσκεψη κορυφής των τεσσάρων αναδυόμενων γιγάντων – Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία και Κίνα – που πραγματοποιήθηκε στο Αικατερίνεμπουργκ της Ρωσίας στις 16 Ιούνη. Οι χώρες αυτές παράγουν από κοινού το 15% του παγκόσμιου ΑΕΠ κι ίσως πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι στα θησαυροφυλάκιά τους κρατούν το 40% των παγκόσμιων αποθεμάτων σε σκληρό νόμισμα και χρυσό. Οι διαφορές όμως των τεσσάρων αυτών χωρών (BRIC, όπως ονομάστηκαν εν συντομία από έναν οικονομολόγο της Goldman Sachs το 2001) είναι τόσο σημαντικές ώστε δεν μπορούν να παραβλεφθούν ή να επισκιασθούν από τους υψηλούς ενίοτε διψήφιους ρυθμούς ανάπτυξής τους. Η Ρωσία για παράδειγμα αντλεί το μεγαλύτερο μέρος του ΑΕΠ της από την εξαγωγή ενεργειακών αγαθών. Η Κίνα έχει ειδικευτεί στην παραγωγή και εξαγωγή βιομηχανικών προϊόντων. Η οικονομία της Ινδίας είναι στραμμένη στην εγχώρια αγορά και αυτής της Βραζιλίας ειδικεύεται στην παραγωγή αγροτικών προϊόντων και εσχάτως βιοκαυσίμων. Τα κοιτάσματα πετρελαίου ωστόσο που έχουν βρεθεί στην υποθαλάσσια ζώνη της θα αναβαθμίσουν αυτομάτως τη θέση της καθώς θα την εντάξουν από το 2010 κιόλας στις πετρελαιοεξαγωγικές χώρες, ξεπερνώντας μάλιστα σε αξία εξαγωγών δύο άλλες λατινοαμερικανικές χώρες, τη Βενεζουέλα και το Μεξικό. Οι βαθύτερες ωστόσο διαφορές μεταξύ τους αφορούν τη σχέση τους με τις ΗΠΑ. Ειδικότερα αν Ρωσία και Κίνα πράγματι αμφισβητούν την αμερικανική μονοκρατορία και κάνουν ότι μπορούν για να υποσκάπτουν την ηγεμονία της, οι άλλες δύο, Βραζιλία και Ινδία έχουν μετεξελιχθεί σε τοπικές υπερδυνάμεις λόγω του χρίσματος που τους εκχώρησε η Ουάσινγκτον. Η Ινδία μάλιστα, από την προηγούμενη προεδρία του Μπους, υποστηρίχθηκε σε βαθμό προκλητικό μάλιστα (όπως για παράδειγμα όταν της δόθηκε το πράσινο φως να εμπορεύεται διεθνώς πυρηνικό υλικό κατά παράβαση της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών) μόνο και μόνο για να λειτουργήσει ως ανάχωμα στην Κίνα. Η δε Κίνα παρότι πολιτικά θέλει, οικονομικά αδυνατεί να υποσκάψει το δολάριο γιατί έχει τόσο σημαντικές τοποθετήσεις σε δολάρια (σε 2 τρισ. δολ. υπολογίζονται συγκεκριμένα οι επενδύσεις της) που οποιαδήποτε υποτίμησή του θα σημάνει την αυτόματη απαξίωση των αποθεματικών της. Αυτή η πολύπλοκη και αντιφατική κατάσταση είναι που ωθούσε στις αλληλοαποκλειόμενες δηλώσεις μέχρι τελικά, ακόμη και στο κοινό ανακοινωθέν, να κυριαρχήσουν οι πιο μετριοπαθείς διατυπώσεις για την ανάγκη ενός νέο νομισματικού συστήματος κι ακόμη να απουσιάζει κάθε αναφορά στο δολάριο. Οι διαβεβαιώσεις που δόθηκαν στη συνέχεια πως το δολάριο θα συνεχίσει να είναι το κατ’ εξοχήν αποθεματικό νόμισμα στήριξαν την ισοτιμία του αμερικανικού νομίσματος και οδήγησαν αυτόματα σε πτώση την τιμή του πετρελαίου. Σε κέρδη για το δολάριο (και απώλειες για το ευρώ) μεταφράστηκε και το καμπανάκι κινδύνου που σήμανε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στις 15 Ιούνη όταν προανήγγειλε την παραγραφή μη εξυπηρετούμενων χρεών ύψους 283 δισ. δολ. (205 δισ. ευρώ) από τις τράπεζες των 16 χωρών της ευρωζώνης. Μια προειδοποίηση που ήρθε λίγο πριν ο οίκος αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας, Moody’s, υποβαθμίσει 30(!) ισπανικές τράπεζες. Συμπερασματικά λοιπόν ούτε η ζήτηση του πετρελαίου είναι τόσο μεγάλη ως αποτέλεσμα της αναμενόμενης ανάκαμψης, ούτε η πορεία που ακολουθεί η συναλλαγματική ισοτιμία του δολαρίου τόσο φθίνουσα ώστε να δικαιολογείται ο διπλασιασμός της τιμής του πετρελαίου μέσα σε 4 μήνες! Αυτό αντίθετα που παρατηρήθηκε τους τελευταίους μήνες ήταν μια ασυνήθιστη για το τελευταίο διάστημα ρευστότητα η οποία προσφέρθηκε από τις κεντρικές τράπεζες στις εμπορικές για να καλύψουν τα ανοίγματά τους, κι η οποία στη συνέχεια απ’ ότι φάνηκε διοχετεύθηκε σε κερδοσκοπικές δραστηριότητες στην αγορά εμπορευμάτων. «Κερδοσκοπικές τοποθετήσεις στην ενεργειακή αγορά της Νέας Υόρκης που στοιχηματίζουν ότι οι τιμές τους πετρελαίου θα αυξηθούν ακόμη περισσότερο βρίσκονται στο υψηλότερο σημείο τους από τον προηγούμενο Ιούλιο… Η Deutsche Bank εκτιμά ότι στοιχεία ενεργητικού σε υπό αμερικανική διοίκηση κεφάλαια που διαπραγματεύονται εμπορεύματα πλησιάζουν τα 8 δισ. δολ., πάνω από το ανώτατο σημείο του προηγούμενου έτους», έγραφαν οι Financial Times στις 11 Ιούνη, αποκαλύπτοντας το κερδοσκοπικό πάρτι που έχει στηθεί με λεφτά μάλιστα των φορολογουμένων. Η πρόκληση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν συνυπολογιστεί και μια σύμπτωση. Τις μέρες που δημιουργούταν ξανά απ’ την αρχή μια κερδοσκοπική φούσκα στα βασικά εμπορεύματα και δη στην αγορά πετρελαίου, σε ΗΠΑ κι Ευρώπη συζητιόταν το πλαίσιο ρύθμισης των χρηματοπιστωτικών αγορών, το οποίο προφανώς αφήνει ανέγγιχτη αυτή την εξόφθαλμη κερδοσκοπία. Κι εμάς, με την απορία τι είναι αυτό τελικά που πρόκειται να ρυθμιστεί αν τέτοιες κερδοσκοπικές δραστηριότητες συνεχίζονται ανενόχλητες…


1 Comment

  1. […] This post was mentioned on Twitter by Christos Delivorias and Christos Delivorias, christos Delivorias. christos Delivorias said: Κερδοσκοπικά παιχνίδια με το πετρέλαιο (Διπλωματία 6ος/2009) http://bit.ly/9VcjCl […]

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: