Home » 2009 » Λιβάνου διαδρομές (περ. Γεωτρόπιο, εφ. Ελευθεροτυπία 21 Νοέμβρη 2009)

Λιβάνου διαδρομές (περ. Γεωτρόπιο, εφ. Ελευθεροτυπία 21 Νοέμβρη 2009)

Archives

Ένα από τα ωραιότερα μουσεία της Μεσογείου φιλοξενείται στην πρωτεύουσα του Λιβάνου, τη Βηρυτό. Η γοητεία του έγκειται στην τεράστια ιστορική σημασία όσων παρουσιάζονται, στην απουσία περιττών εκθεμάτων που πολλές φορές κάνουν κουραστικές τις επισκέψεις στα μουσεία και, το σημαντικότερο, στο γεγονός ότι τα εκθέματά του διατρέχουν χρονολογικά ολόκληρη σχεδόν την ιστορία της ανθρωπότητας: από τη νεολιθική εποχή (9.000 – 4.000 πΧ) μέχρι τα χρόνια της αραβικής κατάκτησης και της περιόδου των Μαμελούκων (13ος αι. μΧ). Ειδικότερα για έναν έλληνα επισκέπτη το μουσείο της Βηρυτού και τα αρχαιολογικά ευρήματα του Λιβάνου, από τη Βύβλο μέχρι την Τύρο, εντυπωσιάζουν λόγω της συχνότητας με την οποία απαντιώνται ελληνικές επιγραφές κι αγγεία κι επίσης θέματα κοινά ή θεότητες. Τα αρχαία του Λιβάνου με επιρροές από την Περσία και την Αίγυπτο μέχρι την αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη αποτελούν τεκμήριο της συνέχειας και της ενότητας της ανατολικής Μεσογείου, χωρίς φυσικά να παραβλέπεται ότι αυτό το επίτευγμα ήταν ένα παραπροϊόν βίαιων και αιματηρών πολέμων καθώς οι κατακτητικές εκστρατείες κι όχι η φιλομάθεια ή μόνο το εμπόριο ήταν η αιτία που εκμηδενίζονταν οι αποστάσεις με αποτέλεσμα μυκηναϊκά εδώλια να κοσμούν σήμερα τις προθήκες παλατιών του Λιβάνου.

Ο πόλεμος ωστόσο έχει στιγματίσει ανεξίτηλα όχι μόνο το παρελθόν του Λιβάνου, αλλά και το παρών του. Το Μουσείο, με κολόνες στο σχήμα του παπύρου να κοσμούν την είσοδό του, έχοντας την ατυχία να βρίσκεται ακριβώς επάνω στην διαχωριστική γραμμή, όσο κι αν δεν φαίνεται σε αντίθεση με πολλά κτίρια που βρίσκονται σε μικρή απόσταση απ’ αυτό φέρει χαραγμένα στην ιστορία του τα σημάδια του αιματηρότατου και βίαιου εμφυλίου πολέμου που ξεκίνησε το 1975. Ακριβώς κάθε μία ώρα στον προθάλαμο του μουσείου προβάλλεται ένα συγκλονιστικό ντοκυμαντέρ που δείχνει τις τιτάνιες προσπάθειες που έγιναν στο αποκορύφωμα του εμφυλίου πολέμου, το 1982, ώστε να προστατευθούν τα αρχαία. Ειδικότερα, επικαλύψεις από μπετόν στις σαρκοφάγους για να προστατευθούν από τις σφαίρες, που το τελετουργικό, βιντεοσκοπημένο γκρέμισμά τους με το τέλος των εχθροπραξιών νοηματοδοτεί ξανά τη λέξη αποκαλυπτήρια.

Μία σαρκοφάγος άλλωστε, του Βασιλιά Αχιράμ, αποτελεί το σπουδαιότερο εύρημα που φιλοξενείται στο Μουσείο της Βηρυτού. Η σαρκοφάγος του Αχιράμ δεν ξεχωρίζει για την αισθητική αξία των γλυπτών της, όπως για παράδειγμα άλλη σαρκοφάγος, ρωμαϊκής εποχής, που απεικονίζει το άρμα το οποίο σέρνει τον Έκτορα και στην άλλη μεριά τον Πρίαμο να ικετεύει τον Αχιλλέα να πάρει πίσω τη σωρό του παιδιού του, ο οποίος αποστρέφει από ντροπή το πρόσωπό του. Η σαρκοφάγος του Αχιράμ είναι το σπουδαιότερο έκθεμα του μουσείου επειδή η επιγραφή που φέρει επάνω της στα φοινικικά είναι η αρχαιότερη που έχει μέχρι σήμερα βρεθεί, περιλαμβάνοντας 19 από τους 22 χαρακτήρες του αλφαβήτου, που αποτέλεσε τον γεννήτορα του μεταγενέστερου κι εμπλουτισμένου με φωνήεντα ελληνικού αλφαβήτου.

Ο μύθος άλλωστε, όπως απεικονίζεται σε ανάγλυφο με την αρπαγή της Ευρώπης που κοσμεί τοίχο του μουσείου της Βηρυτού και με όλες τις λεπτομέρειες του έχει διασωθεί ακόμη και στη σύγχρονη Ελλάδα, δίνει τη δική του ερμηνεία για αυτή τη μεταφύτευση. Το φοινικικό αλφάβητο πέρασε τη Μεσόγειο κι έφθασε στην Ελλάδα μαζί με τον Κάδμο, που το έφερε μαζί του αναζητώντας την αδερφή του, Ευρώπη, η οποία είχε απαχθεί από τον Δία, ενώ μάζευε λουλούδια… Από την αρχαία Φοινίκη επομένως, το σύγχρονο Λίβανο, έλκει την καταγωγή του όχι μόνο το σημερινό αλφάβητο, αλλά η Θήβα την οποία ίδρυσε ο Κάδμος μετά από χρησμό του μαντείου των Δελφών, αποτελώντας τον γενάρχη των κατοίκων της Βοιωτίας, όπως ο Διόνυσος, καρπός του έρωτα του Κάδμου με την Αρμονία κι ακόμη ο πανέμορφος Άδωνις, παιδί αιμομικτικής σχέσης που πεθαίνει παρά τις προσπάθειες της Αφροδίτης, με τη λατρεία του να διαρκεί οκτώ ημέρες, συμβολίζοντας την εναλλαγή των εποχών. Η συνέχεια ωστόσο δεν διαπιστώνεται μόνο στο χώρο της ανατολικής Μεσογείου, αλλά και στο χρόνο. Απεικόνιση του Διόνυσου σε ψηφιδωτό το οποίο βρέθηκε στην Πάφο της Κύπρου (φωτό με τίτλο Κύπρος) συναντιέται με πολλές ομοιότητες στο μουσείο της Βηρυτού, έχοντας όμως στο επίκεντρο τον Μέγα Αλέξανδρο. Το ξανασυναντούμε δε πολλούς αιώνες αργότερα με πρωταγωνιστή τον Χριστό…

Στους Φοίνικες όμως οι Έλληνες δεν χρωστούν μόνο το… software για την εξάπλωση της γραφής και των γραμμάτων αλλά και το… hardware. Αναγνώρισαν δε το χρέος τους ονομάζοντας την παραθαλάσσια πόλη από το λιμάνι της οποίας εισήγαγαν τον πάπυρο που χρησιμοποιούσαν στη γραφή, Βίβλο. Η πόλη Βίβλος, Τζμπέιλ στα αραβικά, κατοικημένη από το 5.000 π.χ. βρίσκεται 37 χιλιόμετρα βόρεια της Βηρυτού και λόγω της θέσης της αποτέλεσε πύλη εξόδου προς τη δύση όχι μόνο της παραγωγής της αρχαίας Αιγύπτου αλλά και της Περσίας. Η Βίβλος δεν έχασε τη σημασία της ως στρατηγικός και εμπορικός κόμβος τους επόμενους αιώνες. Απόδειξη το κάστρο που έχτισαν οι σταυροφόροι τον 12ο αιώνα, χρησιμοποιώντας ως πρώτη ύλη τεμαχισμένες κολώνες από ρωμαϊκά κτίσματα Προχωρώντας προς την κατεύθυνση της θάλασσας ξεχωρίζει, λόγω της εκπληκτικής θέας του  προς τη Μεσόγειο και των γλυπτών που κοσμούν τη βάση της σκηνής ρωμαϊκό θέατρο που οικοδομήθηκε το 218 μΧ. Δημιούργημα των σταυροφόρων είναι επίσης και η εκκλησία του Αγίου Ιωάννη Μάρκου  που βρίσκεται από τη μεριά της πόλης. Η Βίβλος οφείλει την ταχεία ανάπτυξή της τις τελευταίες δεκαετίες, από το 1975 και μετά, στην παρακμή της Βηρυτού και το κύμα φυγής από την πρωτεύουσα που δημιούργησε το ξέσπασμα του εμφυλίου. Δίπλα από την είσοδο του κάστρου και του ευρύτερου αρχαιολογικού χώρου βρίσκεται η αγορά. Στα μαγαζιά της μπορεί κανείς να βρει αρχαία νομίσματα από την εποχή των Φοινίκων, την αρχαία Αθήνα, το Βυζάντιο, τη Ρωμαϊκή μέχρι και τους σταυροφόρους ακόμη και με 40 ευρώ! Η ισχύς δε της απάντησης που έδωσε ο μαγαζάτορας για το κατά πόσο είναι νόμιμο κάτι τέτοιο, καθώς τα περισσότερα από αυτά τα νομίσματα αγοράζονται από ξένους επισκέπτες και πάνε στο εξωτερικό, ξεπερνάει κατά πολύ τα όρια της Βίβλου και τα νομίσματα: «Στο Λίβανο δεν υπάρχει νόμος», ήταν η απάντησή του… Ιδιαίτερη ιστορική σημασία έχουν επίσης και τα απολιθώματα που μπορεί να βρει κανείς σε εμπορικό κατάστημα – μουσείο απολιθωμάτων στην αγορά της Βίβλου, με τιμές που ξεκινούν από 5 δολάρια και ξεπερνούν τα 100, συναρτήσει του μεγέθους. Τα απολιθώματα, που απεικονίζουν κάθε είδους θαλάσσιο οργανισμό και όχι μόνο και συγκεντρώνονται από κοντινό βουνό, αποτελούν για τους ίδιους απόδειξη του… κατακλυσμού!

Η σημασία της Βίβλου ως λιμάνι των Φοινίκων ερμηνεύεται κι από την εγγύτητα της με το δάσος των κέδρων, καθώς από τη Βίβλο έφευγαν τα πλοία που μετέφεραν τους κορμούς των δένδρων για να χρησιμοποιηθούν στη συνέχεια από τους Αιγυπτίους, τους Μακεδόνες, τους Βυζαντινούς και τους Ρωμαίους στην ναυπήγηση πλοίων. Ως αποτέλεσμα σήμερα στη χώρα των Κέδρων, όπως αποκαλείται συχνά ο Λίβανος, το ομώνυμο βουνό, από την κορυφή του οποίου κοιτάζοντας ανατολικά φαίνεται ακόμη και το Ιράκ όταν η ατμόσφαιρα είναι καθαρή δεν υπάρχουν παρά 400 περίπου δένδρα κέδρων! Σε αυτό το βουνό επίσης, και ιδιαίτερα την ονομασία των χιονισμένων βουνοκορφών του στα αραβικά (Λεμπν) οφείλεται κι η επίσημη ονομασία του Λιβάνου. Στο δάσος των κέδρων ξεχωρίζουν τα γλυπτά που έχει φιλοτεχνήσει ο καλλιτέχνης Ρούντι Ραϊμέ απεικονίζοντας την πλάτη μιας γυναίκας έναν άνδρα και τον εσταυρωμένο , στον κορμό ενός δένδρου που κάηκε από κεραυνό. Να αναφέρουμε πως το δάσος των κέδρων, θυμίζοντας οικεία κακά, ανήκει στην μαρωνίτικη εκκλησία. Σε όλη δε την περιοχή κυριαρχούν οι μαρωνίτες.

Πλησίον του όρους των κέδρων βρίσκεται η κοιλάδα Καντίσα, που από το 1998 έχει αναγνωριστεί  από την Ουνέσκο μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Συνολικά ο Λίβανος φιλοξενεί 6 τέτοια μνημεία από τα 890 που έχει αναγορεύσει παγκοσμίως ο διεθνής οργανισμός. Το όνομά της κοιλάδας σημαίνει «ιερό» και οφείλεται στο γεγονός ότι ανά τους αιώνες στις απόκρημνες κι απλησίαστες πτυχές της κατέφευγαν κάθε λογής πιστοί για να γλιτώσουν τις διώξεις. Σήμερα, ειδικότερα στον ναό του Αγίου Αντωνίου που βρίσκεται μέσα σε σπηλιά, καταφεύγουν τα ζευγάρια που δυσκολεύονται να τεκνοποιήσουν, καθώς η πίστη θέλει τον άγιο να κάνει τα αδύνατα… δυνατά. Στους βράχους μάλιστα που βρίσκονται δεξιά α’ το σημείο που λειτουργεί ο ιερωμένος, οι πιστοί εν είδει τάματος αφήνουν κατσαρόλες, που στο καπάκι τους γράφουν τις ευχαριστίες τους…

Ιδιαίτερης αναφοράς, καθώς φέτος η Βηρυτός έχει αναγορευτεί από την Ουνέσκο Παγκόσμια Πρωτεύουσα του Βιβλίου, χρήζει η εκτυπωτική μηχανή που υπάρχει στο μικρό εθνογραφικό και θρησκευτικό μουσείο του Άγιου Αντώνη. Αναφέρεται πως η συγκεκριμένη μηχανή του 1610 είναι η πρώτη μηχανή που έφθασε και χρησιμοποιήθηκε στη Μέση Ανατολή, θέτοντας τα θεμέλια για να αποτελέσει ο Λίβανος στη συνέχεια το «τυπογραφείο όλου του αραβικού κόσμου», όπως συχνά χαρακτηρίζεται.

Πηγαίνοντας προς το νότο και σε μια απόσταση 50 περίπου χιλιομέτρων από τη Βηρυτό βρίσκεται το χωριό και το παλάτι Μπεϊτεντίν. Στο δρόμο για το Μπεϊτεντίν που αποτελεί και θερινή προεδρική κατοικία υπάρχει το πανέμορφο δρούζικο χωριό Ντάιρ ελ Καμάρ, το οποίο χρονολογείται από τον 14ο αιώνα. Από αυτό το χωριό έλκει την καταγωγή της κι η οικογένεια των Τζουμπλάντ, εκ των οποίων ο Ουαλίντ Τζουμπλάντ, ηγείται του Προοδευτικού Σοσιαλιστικού Κόμματος. Η ανέγερση του Μπεϊτεντίν, που αποτελεί ένα ιδιόρρυθμο κράμα αραβικής και ιταλικής τεχνοτροπίας καθώς στην ανέγερση του συνέδραμαν ιταλοί τεχνίτες, διήρκεσε περισσότερα από 30 χρόνια, από το 1804 έως το 1840. Από το εσωτερικό του ξεχωρίζουν αρχικά τα περίτεχνα μαρμάρινα μπάνια που χρησιμοποιούσε ο σουλτάνος. Οι χριστιανοί τεχνίτες μάλιστα που τα κατασκεύαζαν δεν παρέλειπαν να αφήνουν το αποτύπωμά τους, όπως για παράδειγμα στο σχήμα του σταυρού που είχαν οι φωταγωγοί της στέγης, κάτι που δεν είναι και τόσο εύκολα ορατό.

Το σημαντικότερο που μπορεί κανείς να θαυμάσει ωστόσο στο Μπεϊτεντίν (πέρα από ξίφη των σταυροφόρων, στολές εποχής, μυκηναϊκά εδώλια, περίτεχνες ξύλινες οροφές και μια σπάνια σαρκοφάγο από μολύβι) είναι μια θαυμάσια συλλογή ψηφιδωτών από τη βυζαντινή εποχή. Ζώα, ελληνικές επιγραφές και αγιογραφίες (μεταξύ των οποίων και απεικονίσεις του Χριστού που συναντιόνται πολύ σπάνια δεδομένου ότι τα ψηφιδωτά σχεδόν πάντα κοσμούσαν πατώματα) δημιουργούν μια σπάνια συλλογή ψηφιδωτών που διατηρείται σε άριστη κατάσταση.

Επιστρέφοντας στον παραλιακό δρόμο και συνεχίζοντας νότια, η επόμενη μεγάλη πόλη που συναντάμε είναι η Σιδώνα, Σάιντα στα αραβικά, τρίτη μεγαλύτερη πόλη του Λιβάνου, με δεύτερη την Τρίπολη στο βορρά. Από τη Βηρυτό απέχει μόλις 48 χιλιόμετρα. Η Σιδώνα, παρότι κατοικήθηκε από το 4.000 πΧ, ήκμασε επί Φοινίκων (12ο έως 10ο αι. πΧ) κι έφθασε στο αποκορύφωμα της αίγλης της επί Περσικής κυριαρχίας (550 – 330 πΧ). Την οικονομική της δύναμη την όφειλε στην επινόηση του φυσητού γυαλιού, που θεωρούταν το καλύτερο στον κόσμο, κι επίσης στην εφεύρεση της πορφυρής μπογιάς που παρασκευαζόταν από ένα μικρό κοχύλι, το μούρεξ. Πουλώντας το πανάκριβα, μια και αγοραστές ήταν πρίγκιπες και βασιλιάδες, έγινε μια από τις πλούσιες πόλεις. Το κάστρο που υπάρχει στην παραλία κι ενώνεται με την πόλη με μια στενή λωρίδα γης κατασκευάστηκε από τους σταυροφόρους το 1228, για να καταστραφεί από τους Μαμελούκους, έτσι ώστε να αποτραπεί η επιστροφή των σταυροφόρων, και να ανοικοδομηθεί στη συνέχεια. Κι εκεί μάλιστα οι σταυροφόροι, όπως και στη Βίβλο, χρησιμοποίησαν κολώνες της ρωμαϊκής εποχής για την ανέγερσή του.

Η καλή κατάσταση της Σιδώνας, παρότι δέχθηκε επανειλημμένες φορές τα ισραηλινά πυρά τα τελευταία χρόνια, οφείλεται στο γεγονός ότι απ’ αυτή την πόλη κατάγεται ο πρώην πρωθυπουργός, Ραφίκ Χαρίρι, που δολοφονήθηκε με έκρηξη βόμβας στις 14 Φεβρουαρίου 2005. Ως εκ τούτου πολλά ιστορικά της μνημεία έχουν ανοικοδομηθεί με χορηγίες του ιδρύματος Χαρίρι κι άλλων σουνίτικων ιδρυμάτων, όπως για παράδειγμα η παραδοσιακή αγορά ή το μεγάλο Χάνι (Χαν αλ Φραντζ, χάνι των ξένων) που βρίσκεται στην παραλία, απέναντι από λιμάνι που αράζουν δεκάδες ψαρόβαρκες. Το μεγάλο Χάνι κατασκευάστηκε τον 16ο αιώνα για να προσφερθεί στους Γάλλους ώστε να ενθαρρυνθούν οι εμπορικές δραστηριότητες. Σήμερα αποτελεί χώρο πολιτιστικών εκδηλώσεων.

Στα αξιοθέατα της πόλης περιλαμβάνεται και το Μουσείο Σαπουνιού, το οποίο κατασκευάστηκε από την εύπορη οικογένεια Άουντι, στην ιδιοκτησία της οποίας βρισκόταν το εργαστήριο πριν γίνει έδρα των Παλαιστινίων τη δεκαετία του ’80 και καταστραφεί στη συνέχεια από τις εχθροπραξίες. Πλήρως ανακαινισμένο και διαμορφωμένο ως μουσείο σήμερα διαθέτει ξεναγούς που εξηγούν τα στάδια επεξεργασίας και παρασκευής του σαπουνιού στους επισκέπτες.

Συνεχίζοντας προ νότο τελευταίος σταθμός είναι η Τύρος (Σουρ στα αραβικά), που απέχει από τη Βηρυτό 81 χιλιόμετρα. Πατρίδα του ηγέτη της Χεζμπολάχ, σεΐχη Χασάν Νασράλα και κατοικημένη κατά κύριο λόγο από Σιίτες, από την ισραηλινή κατοχή τη δεκαετία του ’80 μέχρι και την εισβολή του καλοκαιριού του 2006 πλήρωσε τεράστιο τίμημα. Η Τύρος, κατοικημένη από την 3η χιλιετία πΧ, από τον 17ο έως τον 13ο αι. πΧ τελούσε υπό την προστασία της Αιγύπτου. Την μεγαλύτερη καταστροφή της γνώρισε το 332 από τον Αλέξανδρο, ο οποίος για να την κατακτήσει κατασκεύασε 20όροφους πολιορκητικούς πύργους, κάτι χωρίς προηγούμενο ως τότε στην ιστορία, με αποτέλεσμα να κατακτηθεί μετά από πολιορκία επτά μηνών κι οι 30.000 κάτοικοί της είτε να σφαγιασθούν είτε να πουληθούν ως σκλάβοι.

Δύο αρχαιολογικοί τόποι παρουσιάζουν σήμερα ξεχωριστή ομορφιά στην Τύρο, που έχει κι αυτή χαρακτηριστεί από το 1984 ως μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς από την Ουνέσκο. Ο πρώτος είναι η νεκρόπολη (Αλ Μπας) που θεωρείται μια από τις παλιότερες και πιο πλούσιες σε ευρήματα νεκροπόλεις του κόσμου, χρονολογούμενη μεταξύ 2ου και 6ου αι. μΧ. Στην ανατολική πλευρά της πόλης δεσπόζει η 20 μέτρων ύψους Αψίδα του Θριάμβου που αναγέρθηκε τον 2ο αι. μΧ. προς τιμή του ρωμαίου αυτοκράτορα Σεβίρου Σεπτίμου. Το εντυπωσιακότερο μνημείο όμως είναι ο ρωμαϊκός ιππόδρομος που θεωρείται ο καλύτερα διατηρημένος ιππόδρομος στον κόσμο. Με μήκος 480 μέτρα, πλάτος 160 και θέσεις για 20.000 θεατές φιλοξενούσε το δημοφιλές όσο κι επικίνδυνο άθλημα των αρματοδρομιών. Σήμερα φιλοξενεί κάθε καλοκαίρι πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Ο δεύτερος αρχαιολογικός τόπος που κάνει την Τύρο μοναδική βρίσκεται στο λιμάνι (Αλ Μίνα). Διακρίνονται ακόμη και τώρα η υποδομή των λουτρών που επέτρεπε στους ατμούς από τους φούρνους να θερμαίνουν τα μπάνια μήκους 70 μέτρων και πλάτους 39 τα ψηφιδωτά στο έδαφος που μαρτυρούν τον πλούτο κι επίσης οι κολόνες που όριζαν την αγορά οδηγώντας στη Μεσόγειο θάλασσα χωνευτήρι των σπουδαιότερων ανθρώπινων πολιτισμών.

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

@LeonidasV

Error: Twitter did not respond. Please wait a few minutes and refresh this page.

%d bloggers like this: