Λίβανος, χώρα των βαθιών, εκρηκτικών αντιθέσεων (Πριν, 18 Οκτώβρη 2009)

ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ

Η σημασία των εκλογών της 7ης Ιουνίου στο Λίβανο υπογραμμίστηκε έντονα με αφορμή τις επισκέψεις της υπουργού Εξωτερικών και του αντιπροέδρου των ΗΠΑ, Χίλαρι Κλίντον και Τζο Μπάιντεν. Κοινός τόπος των δημόσιων δηλώσεων τους ήταν η προειδοποίηση, εν είδει απειλής, προς τους ψηφοφόρους, «μην τυχόν και ψηφίσετε το μπλοκ της Χεζμπολάχ»… Προτροπή που έπιασε τόπο, αν κρίνουμε από τα αποτελέσματα. Δε λείπουν ωστόσο κι αυτοί που προσπαθώντας να ερμηνεύσουν το αναπάντεχο αποτέλεσμα υποστηρίζοντας πως ηθελημένα το μπλοκ της αντίστασης παραιτήθηκε από την δυνατότητα νίκης στις εκλογές, μόνο και μόνο για να μην συμβεί ότι συνέβη στην Παλαιστίνη, όταν τον Ιανουάριο του 2006 νικητής των εκλογών αναδείχθηκε η Χαμάς και να ακολουθήσει το φονικό εμπάργκο κατά των Παλαιστινίων.

Σε αυτή την ερμηνεία («θεωρία συνωμοσίας» για πολλούς) συνηγορεί και η εκτίμηση πως η Χεζμπολάχ είναι αμφίβολο αν χρειάζεται κυβέρνηση. «Σκιώδης κυβέρνηση» την χαρακτήριζε πρόσφατο τεύχος του αμερικανικού περιοδικού Φόρεϊν Αφαίαρς και «κράτος εν μη κράτει» από πολλούς η Χεζμπολάχ, γέννημα θρέμμα της ισραηλινής εισβολής του 1982 και κατοχής του Νότιου Λιβάνου μέχρι το 2000, έχει τον δικό της πρωτότυπο κι απρόβλεπτο πάντα τρόπο να κερδίζει ότι απαιτεί. Φάνηκε την 7η Μαΐου 2008, όταν δεν δίστασε να εισβάλλει με ομάδες ενόπλων στις πιο καλά φρουρούμενες συνοικίες των δυτικόφιλων αστών, απειλώντας δηλαδή με νέο εμφύλιο κι όντας πολύ νωπές ακόμη οι μνήμες από την ταπείνωση που οδήγησε τον εβραϊκό στρατό, για να επιβάλλει τα αιτήματα της. Να μην αγγίξει χέρι δυτικού ή κυβερνητικού το αυτόνομο τηλεπικοινωνιακό της δίκτυο, που κατά πολλούς συνέβαλε τα μέγιστα στη νίκη του 2006, κι ούτε επίσης να μετακινηθεί ο υπεύθυνος ασφαλείας της από το διεθνές αεροδρόμιο της Βηρυτού.

Τα αιτήματά της όπως συμπυκνώθηκαν στη διεκδίκηση δικαιώματος βέτο στα υπουργικά συμβούλια, κατέστησαν συνταγματική πρόβλεψη με τη συμφωνία της Ντόχα που υπογράφτηκε στο Κατάρ, αμέσως μετά τα επεισόδια της 7ης Μαΐου. Έτσι το σχήμα «15-10-5», δηλαδή 15 υπουργοί από την πλειοψηφία, 10 από την αντιπολίτευση και 5 διορισμένοι από τον πρόεδρο διασφαλίζουν στην κυβέρνηση την ισορροπία τρόμου. Η ισορροπία όμως αυτή κινδυνεύει πάλι να διασαλευτεί με αποκλειστική ευθύνη του εντολοδόχου πρωθυπουργού Σαάντ Χαρίρι (οργάνου των ΗΠΑ, της Γαλλίας και της Σαουδικής Αραβίας) με δύο τρόπους: με την απαίτησή του να πάρουν οι δυτικόφιλες δυνάμεις το υπουργείο Επικοινωνιών, κι όχι ο σύμμαχος της Χεζμπολάχ, και την επιμονή του να σχηματίσει κυβέρνηση της πλειοψηφίας θεωρώντας ότι η συμφωνία της Ντόχας δέσμευε την προηγούμενη κυβέρνηση μόνο.

 ΜΕ ΤΟ ΧΕΡΙ ΣΤΗΝ ΣΚΑΝΔΑΛΗ 

Κράτος διαιρεμένο υπό τη συνεχή απειλή του Ισραήλ

Ο Λίβανος αγαπάει τα αδιέξοδα, έχει μάθει να ζει στην κόψη του ξυραφιού… Μάρτυρας οι βαθιές διαχωριστικές γραμμές που χωρίζουν τη χώρα ακόμη και τώρα, μετά δηλαδή την φρίκη δύο εμφυλίων πολέμων, σε άπειρα μικρά κομμάτια, προετοιμάζοντας την επομένη σύγκρουση.

Για τους αρχιτέκτονες του πολιτικού συστήματος του Λιβάνου (όπως ακριβώς συμβαίνει στη Βοσνία – Ερζεγοβίνη, την ΠΓΔΜ και το Ιράκ πιο πρόσφατα) η κατανομή εξουσιών στη βάση των θρησκευτικών ομάδων, με αποτέλεσμα ο πρόεδρος της Δημοκρατίας να είναι πάντα μαρωνίτης, ο πρωθυπουργός σουνίτης κι ο  πρόεδρος της Βουλής σιίτης κι η αναπαραγωγή αυτών των «πολιτικών ποσοστώσεων» σε όλη την κλίμακα της δημόσιας διοίκησης, αποτρέπει το ξέσπασμα πολέμων. Στην πράξη διαιωνίζει την ένταξη σε μια θρησκευτική ομάδα και τις συνακόλουθες θρησκευτικές ή και εθνοτικές διαιρέσεις. Ποιος θα τολμήσει να διακηρύξει την απαλλαγή του από τα θρησκευτικά βαρίδια και τον αθεϊσμό όταν αυτό συνεπάγεται την απώλεια μιας σειράς κατοχυρωμένων δικαιωμάτων και θεσμοθετημένων προνομίων;

Στους πολέμους του Λιβάνου άλλωστε ανάλογες εθνοτικές και θρησκευτικές αντιθέσεις αποτελούσαν ανέκαθεν μόνο την αφορμή. Πραγματική αιτία ήταν ο έλεγχος από τον ιμπεριαλισμό και το κεφάλαιο αυτής της μικρής και στενόμακρης λωρίδας γης που από την εποχή του Αλέξανδρου και των Σταυροφόρων μέχρι τα χρόνια της αποικιοκρατίας αποτελούσε έπαθλο για κάθε υπερδύναμη. Έτσι κάθε επιτυχία μετατρεπόταν στο αντίθετό της.

Η ορμητική ανάπτυξη του Λιβάνου την πρώτη μεταπολεμική περίοδο (όταν κάθε μεγάλο θέαμα που κέρδιζε τις εντυπώσεις στην παρισινή νύχτα ήταν άγραφος νόμος πως στην επόμενη σεζόν θα εμφανιζόταν στο Καζίνο του Λιβάνου κι η Χώρα των Κέδρων ήταν μαζί Ελβετία και Γαλλία της Μέσης Ανατολή) έδωσε τη θέση της σε δύο εμφυλίους πολέμους. Στη ρίζα τους ήταν δύο δυναμικές. Η πρώτη σχετιζόταν με την παρέμβαση του διεθνούς παράγοντα και το γεγονός ότι ακόμη και σήμερα στο Λίβανο συμπυκνώνονται και κρίνονται όλες οι γεωπολιτικές αντιθέσεις που διχάζουν την Μέση Ανατολή. Το ρόλο πυροκροτητή στην έκρηξή τους παίζει η γειτνίασή του με το Ισραήλ κι η φιλοξενία 415.000 παλαιστινίων προσφύγων, που αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 10% του πληθυσμού. Σε καμιά άλλη χώρα της Μέσης Ανατολής δε φαίνεται πειστικότερα απ’ όσο συμβαίνει στον Λίβανο πώς η διαιώνιση της αδικίας σε βάρος των Παλαιστινίων αποτελεί παράγοντα αστάθειας για ένα ολόκληρο κράτος. Μάρτυρας η σφαγή στο προσφυγικό στρατόπεδο της Σατίλα στη Βηρυτό το 1982, που νομιμοποίησε την οπλοφορία των Παλαιστινίων στα 12 επίσημα προσφυγικά στρατόπεδα και τα αιματηρά επεισόδια μεταξύ Παλαιστινίων και κυβερνητικού στρατού στο προσφυγικό στρατόπεδο Ναχρ ελ Μπάρεντ στην Τρίπολη το 2007, που αποτέλεσε πρώτης τάξης ευκαιρία για τον επανεξοπλισμό του λιβανέζικου στρατού από τους Αμερικανούς.

Ο δεύτερος λόγος που βυθίζει τόσο τακτικά τον Λίβανο σε εμφύλιους πολέμους είναι οι τρομακτικές κοινωνικές αντιθέσεις. Στον Λίβανο δεν συναντάς ούτε ένα ζητιάνο – λόγω πιθανότατα των πολυσχιδών προνοιακών μουσουλμανικών ιδρυμάτων που δημιουργούν ένα αξιοζήλευτο δίχτυ κοινωνικής προστασίας. Οι κοινωνικές διαφορές όμως είναι αβυσσαλέες. Αποτυπώνονται σε δύο χαρακτηριστικές εικόνες. Η πρώτη, είναι στο κέντρο της Βηρυτού, ντάουν τάουν, όπως τη λένε ακόμη κι ίσοι δεν μιλάνε ούτε μια (άλλη) λέξη αγγλικά. Αυτή την περιοχή ο δολοφονημένος το 2005 πρώην πρωθυπουργός Ραφίκ Χαρίρι αγόρασε έναντι πινακίου φακής από τους ιδιοκτήτες της για να την ανοικοδομήσει με αναγκαστικό νόμο, δημιουργώντας ένα τεράστια σκάνδαλο, με αποτέλεσμα σήμερα να θυμίζει περισσότερο τη Βιέννη ή το Μιλάνο, παρά πόλη της Μέσης Ανατολής. Σε αυτούς τους δρόμους, όπως και στους λόφους της Βηρυτού, μπορεί να δει κανείς τα περισσότερα πολυτελή αυτοκίνητα που υπάρχουν ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο στη γη. Θεόρατα, πανάκριβα τζιπ, μοντέλα ενός ή δύο ετών το πολύ στο σύνολό τους πάντα καλογυαλισμένα αποτελούν αδιάψευστα τεκμήρια ακραίου, μυθικού πλούτου για μια κοσμοπολίτικη και ξιπασμένη ελίτ που ασχολιέται με τραπεζικές, εφοπλιστικές κι εμπορικές δραστηριότητες και κατασκευές.

Η άλλη εικόνα που συμπληρώνει το ταξικό δίπολο συναντιέται στη νότια Βηρυτό, η οποία κατοικείται κυρίως από Σιίτες. Εκεί βρίσκεται το προπύργιο της Χεζμπολάχ και της αντίστασης και γι αυτό το λόγο δέχθηκε τις περισσότερες ισραηλινές επιθέσεις το 2006 – μάρτυρας, η συνεχιζόμενη ανοικοδόμηση. Οι φωτογραφίες εδώ, για λόγους ασφαλείας, απαγορεύονται αυστηρά. Πολύ αυστηρά. Οι γυναίκες φορούν μαντίλα, τα ανδρικά πρόσωπα είναι άνθρωποι του μεροκάματου, τα αυτοκίνητα παλιά και χιλιοτρακαρισμένα, οι μποτιλιαρισμένοι δρόμοι γεμάτοι λακούβες. Αυτός είναι ο άλλος Λίβανος που συνθλίβεται από τον ακραίο νεοφιλελευθερισμό (ούτε καν δημόσια λεωφορεία δεν υπάρχουν!) και δεν αποτελεί τουριστικό προορισμό. Αυτός όμως είναι ο Λίβανος που ταπείνωσε το Ισραήλ δύο φορές. Μια φορά το 2000 όταν αναγκαστικά, λόγω των σοβαρών απωλειών, τερμάτισε τη κατοχή του νότιου Λιβάνου μετά από 22 χρόνια και την άλλη φορά το 2006.

8 εναντίον 14 Μάρτη

Η ΗΓΕΜΟΝΙΑ ΤΗΣ ΧΕΖΜΠΟΛΑΧ

Τα δύο μέτωπα που συγκρούονται μέχρι εσχάτων στο σύγχρονο Λίβανο είναι το μπλοκ της αντίστασης, της 8ης Μάρτη και το φιλοδυτικό μπλοκ της 14ης Μάρτη. Το φιλοαμερικανικό μπλοκ συγκροτήθηκε στις καθημερινές διαδηλώσεις που ξέσπασαν το 2005 μετά την δολοφονία του Χαρίρι στις 14 Φεβρουαρίου κι έμειναν γνωστές ως «επανάσταση των Κέδρων», πιστό αντίγραφο των έγχρωμων επαναστάσεων που οργάνωσε η CIA στην ανατολική Ευρώπη. Επίσημο αίτημα τους ήταν να αποχωρήσει ο συριακός στρατός κατοχής, όπως κι έγινε κατ’ απαίτηση του ΟΗΕ, για να ακολουθήσει μετά από ένα χρόνο η εισβολή του Ισραήλ, χωρίς την απειλή μιας ευρύτερης σύρραξης… Το μπλοκ της αντίστασης πήρε το όνομά του από μια μεγαλειώδη συγκέντρωση που πραγματοποίησε αυτή την ημερομηνία υπεραμυνόμενο της αντίστασης στο Ισραήλ και τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό κι αποκρούοντας την προσπάθεια περιθωριοποίησής του, που ήταν το ανώτερο ζητούμενο.

Η συγκρότηση αυτών των δύο μετώπων κι η συσπείρωση όλων σχεδόν των κομμάτων κι οργανώσεων του Λιβάνου στους κόλπους τους δεν εκφράζει μόνο την ένταση με την οποία τίθεται στον Λίβανο το πρόβλημα των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων, αναγκάζοντας όλους να επιλέξουν αν θα ταχθούν με τον ιμπεριαλισμό ή την αντίσταση. (Και τιμωρώντας επίσης με πολιτικό αφανισμό, παρά τη σπουδαία πολιτική τους κληρονομιά, όσους κρατούν επαμφοτερίζουσα στάση στη βάση ελιτίστικων κριτηρίων όπως για παράδειγμα το ΚΚ Λιβάνου). Η δημιουργία μετώπων είναι επίσης κι ο τρόπος με τον οποίο υπερβαίνουν τα αυστηρά όρια που θέτει το σύνταγμα στην αντιπροσώπευση κάθε θρησκευτικής – πολιτικής ομάδας. Γι αυτό και στο μέτωπο της 8ης Μάρτη του οποίου ηγείται η Χεζμπολάχ συμμετέχει ο χριστιανός Μισέλ Αούν κοκ.

Η ελκτική δύναμη ωστόσο της Χεζμπολάχ (με το πρόσωπο του γενικού γραμματέα της, Χασάν Νασράλα, να το συναντάς παντού: σε αφίσες, πανώ, κούπες, μαντήλια, μπλούζες, ακόμη και αρωματικά για το αυτοκίνητο!) προκύπτει από την αταλάντευτη και μαχητική της στάση εναντίον του Ισραήλ, σε σημείο να αποτελεί τον πλέον αξιόπιστο εγγυητή της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας του Λιβάνου. Παράλληλα οι προνομιακές σχέσεις που έχει δημιουργήσει με τις λαϊκές μάζες, παρότι δεν αλλάζουν το χαρακτήρα της ως θεοκρατική οργάνωση, την καθιστούν εκφραστή των πιο πληβειακών συμφερόντων. Στο εσωτερικό τους δε και στη βάση της αιματηρής εμπειρίας έχει αναπτυχθεί μια γενιά στελεχών πρώτης γραμμής σήμερα που από τη δεκαετία του ’80 πολέμησαν μαζί με την Αριστερά τον σιωνισμό και τον ιμπεριαλισμό και είδαν να διαψεύδονται από κοινού οι ελπίδες που έθρεφαν στις αραβικές ηγεσίες. Υπό αυτό το πρίσμα, και παράλληλα φυσικά με την κρίση της Αριστεράς, μπορεί να ερμηνευθεί το μεσουράνημα της Χεζμπολάχ κι η μετεξέλιξή της.

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.