Μαθήματα οικονομίας από τη Βολιβία (Επίκαιρα,10 Μαΐου 2012)

Το μπελά της έχει βρει η Μαδρίτη κάθε Πρωτομαγιά. Γιατί, ενώ με το εσωτερικό μέτωπο είχε ησυχάσει περιμένοντας όπως κάθε άλλη κυβέρνηση λίγο ή πολύ κάθε χρόνο τα ίδια, με τις αναμενόμενες σχεδόν επετειακές συγκεντρώσεις των εργατικών συνδικάτων, τα πλήγματα που δέχεται με μια εκνευριστική ακρίβεια από το εξωτερικό κάθε τέτοια μέρα είναι αναπάντεχα και συντριπτικά. Την Πρωτομαγιά του 2010 ο πρόεδρος της Βολιβίας, Έβο Μοράλες, είχε ανακοινώσει την κρατικοποίηση τεσσάρων εταιρειών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ δύο χρόνια νωρίτερα, την Πρωτομαγιά του 2008 είχε εξαγγείλει την εθνικοποίηση της ιταλικής εταιρείας τηλεπικοινωνιών Entel, θυγατρικής της Telecom Italia. Την Πρωτομαγιά δε του 2006 είχε ανακοινώσει την κρατικοποίηση των υδρογονανθράκων, των τηλεπικοινωνιακών εταιρειών κι άλλων επιχειρήσεων παραγωγής και μεταφοράς ηλεκτρισμού. Την Πρωτομαγιά του 2012, πιστή στο ραντεβού της με τις εθνικοποιήσεις, η κυβέρνηση της Βολιβίας έβαλε στο στόχαστρο της την ισπανική εταιρεία διακίνησης ηλεκτρισμού, Red Electrica, που πέρασε πλέον στην ιδιοκτησία της κυβέρνησης.

Η ισπανική Red Electrica που σήμερα κατέχει και λειτουργεί τα τρία τέταρτα του δικτύου διανομής ηλεκτρικής ενέργειας της Βολιβίας, παρέχοντας ρεύμα στο 85% των κατοίκων, επεκτάθηκε σε αυτή την χώρα των Άνδεων το 2002, όταν στο αποκορύφωμα της εφαρμογής του προγράμματος λιτότητας κατά διαταγή του ΔΝΤ επικρατούσε ο πυρετός των ιδιωτικοποιήσεων. Όχημα για τη επέκτασή της αποτέλεσε η εξαγορά του 99,94% του μετοχικού κεφαλαίου της βολιβιανής Transportadora de Electricidad, της εταιρείας που (όπως ακριβώς συνέβη και στην Ελλάδα) είχε αποσπαστεί από την εταιρεία παραγωγής ενέργειας για να αναλάβει το έργο της διακίνησης και στην πραγματικότητα να διευκολύνει την ιδιωτικοποίηση. Γιατί, διαφορετικά, ποιος ιδιώτης θα διέθετε τόσα κεφάλαια ώστε να αποκτήσει και την εταιρεία παραγωγής κι αυτή της διανομής; Το υπόλοιπο 0,06% του κεφαλαίου της ανήκε στους εργαζόμενους της επιχείρησης.

Επενδυτική απεργία

Το σκεπτικό που εξήγγειλε ο πρόεδρος της Βολιβίας για την ιδιωτικοποίηση της εταιρείας διανομής, το 20% της οποίας ανήκει στην ισπανική κυβέρνηση, αφορούσε την παρατεταμένη επενδυτική της απραξία. Ειδικότερα, απ’ όταν ιδιωτικοποιήθηκε είχε επενδύσει μόλις 81 εκ. δολάρια, όταν η κυβέρνηση της χώρας έχει επενδύσει στο δίκτυο 220 εκ. δολάρια, έτσι ώστε να μπορεί να εξυπηρετεί τις ανάγκες των κατοίκων. Αξίζει να σημειωθεί πως ακριβώς την ίδια αιτιολογία είχε προβάλει κι η πρόεδρος της Αργεντινής, Κριστίνα Κίρχνερ, πριν λίγες εβδομάδες ανακοινώνοντας την ιδιωτικοποίηση της YPF θυγατρικής του ισπανικού ενεργειακού κολοσσού, Repsol. Φαίνεται επομένως πως η επενδυτική αποχή χαρακτηρίζει την επόμενη μέρα κάθε ιδιωτικοποίησης καθώς οι ιδιώτες παραιτούνται από την συντήρηση ή την επέκταση των υποδομών που αγόρασαν, επικεντρώνοντας όλη την δράση και την επινοητικότητά τους στο επικερδές πεδίο της απομύζησης των πολιτών κι εκμεταλλευόμενοι στο έπακρο την μονοπωλιακή τους θέση στην αγορά.

Ο εκπρόσωποι της ισπανικής πολυεθνικής επέλεξαν να προσποιηθούν ότι δεν κατάλαβαν τις καταγγελίες της βολιβιανής κυβέρνησης ή δεν τους αφορούσαν. «Σεβόμαστε την απόφαση της κυβέρνησης της Βολιβίας που στηρίχθηκε σε κίνητρα τα οποία μας είναι άγνωστα», δήλωσε ο εκπρόσωπός της. Συνέχισε δε τονίζοντας πως «αυτές οι πράξεις αντιβαίνουν στην ελεύθερη αγορά και τους κανόνες δικαίου που θα ‘πρεπε να διέπουν τις διεθνείς επενδύσεις»…

Στη Βολιβία η επανεθνικοποίηση των πάλαι ποτέ κρατικών επιχειρήσεων που είχαν ξεπουληθεί σε ισπανικές κυρίως πολυεθνικές αλλά και γαλλικές (με μία απ’ αυτές την ενεργειακή Rurelec να έχει προσφύγει στο διαιτητικό δικαστήριο της Χάγης ζητώντας να αποζημιωθεί) συνοδεύεται από μια σειρά άλλων φιλολαϊκών μέτρων, που έχουν απογειώσει την δημοτικότητα του Μοράλες, εξασφαλίζοντας την συνοχή του πολιτικού συστήματος. Για παράδειγμα, την ίδια μέρα που ο πρόεδρος Μοράλες έστελνε τον στρατό να καταλάβει τις εγκαταστάσεις της ισπανικής Red Electrica ανήγγειλε σημαντικές αυξήσεις στους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων, ύψους 23%. Επίσης, εξήγγειλε την επέκταση της γονικής άδειας και στους πατεράδες. Πρόκειται για μια πολιτική παροχών και στήριξης των λαϊκών εισοδημάτων που κινείται σε διαμετρικά αντίθετη κατεύθυνση από την κρίση και την λιτότητα στην οποία βυθίζεται η Ευρώπη.

Στον αντίποδα, ύφεση και ανεργία

Χαρακτηριστικά για παράδειγμα ήταν τα πρωτοσέλιδα του ευρωπαϊκού κι ειδικότερα του ισπανικού Τύπου, την Πρωτομαγιά, την ημέρα που ο Μοράλες καταχειροκροτούμενος ανακοίνωνε την απαλλοτρίωση των πολυεθνικών. Τα δημοσιεύματα του δυτικού Τύπου αφορούσαν την βύθιση της ισπανικής οικονομίας στην ύφεση: «Η Ισπανία από κοινού με επτά άλλες οικονομίες της ευρωζώνης εισήλθε σε ύφεση, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύτηκαν την Δευτέρα, παρέχοντας έτσι επιπλέον ενδείξεις για την αποτυχία των πολιτικών λιτότητας να επαναφέρουν την εμπιστοσύνη στις οικονομίες της περιφέρειας… Σχεδόν κάθε τμήμα των νέων οικονομικών στοιχείων τις τελευταίες εβδομάδες ενισχύει την εντύπωση πως μεγάλα τμήματα της ευρωπαϊκής οικονομίας συρρικνώνονται. Μεταξύ των 17 κρατών της ευρωζώνης, η Ισπανία μαζί με το Βέλγιο, την Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Ιταλία, την Ολλανδία, την Πορτογαλία και την Σλοβενία βρίσκονται σε ύφεση, όπως ορίζονται τα δύο συνεχόμενα τρίμηνα αρνητικής μεγέθυνσης. Εκτός ευρωζώνης, Αγγλία, Δανία και Τσεχία βρίσκονται σε ύφεση κατά τον ίδιο τρόπο» έγραφε στην πρώτη του σελίδα το πρωτομαγιάτικο φύλλο της Wall Street Journal.

Σε εντελώς διαφορετική τροχιά δεν κινούνται μόνο οι αριθμοί αλλά και οι κοινωνικοί δείκτες. Έτσι στον αντίποδα των εθνικοποιήσεων και των μισθολογικών αυξήσεων της Λατινικής Αμερικής, η Ευρώπη βυθίζεται όχι μόνο στην ύφεση, που συνοδεύει το αμόκ ιδιωτικοποιήσεων (στερώντας το κράτος από πολύτιμα εργαλεία άσκησης παρεμβατικής πολιτικής ειδικά σε περίοδο κρίσης), αλλά και στην ανεργία. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν από την Eurostat η ανεργία τον Μάρτιο στις 17 χώρες της ευρωζώνης κατέγραψε νέο ρεκόρ φθάνοντας το 10,9%, από 10,8% που ήταν τον Φεβρουάριο και 9,9% ένα χρόνο νωρίτερα, τον Μάρτιο του 2011. Η αύξηση η οποία καταγράφηκε τον Μάρτιο (ενδέκατος μήνας συνεχούς αύξησης) οδήγησε τον αριθμό των ανέργων στην ευρωζώνη στα 17 εκ.!

Αβυσσαλέο το κενό που χωρίζει τις δύο ηπείρους: ιδιωτικοποιήσεις, ύφεση και ανεργία από την μια, εθνικοποιήσεις, μισθολογικές αυξήσεις και παροχές από την άλλη!

Greek sovereign debt crisis and Ecuador (Speech in Quito, 15/2/2012)

Firstly, I would like to thank you very much for the invitation to this very interesting congress. Your ambitious effort for the formation of a financial architecture different to the IMF’s shows that there are real alternatives to the nightmare without end that the peoples in the peripheral countries of Europeare currently living in. I’m speaking about Greece, Portugal and Ireland and as of late, Italy and Spain.

The common element in all these cases is a very big public debt and an equally big budget deficit which, in the aftermath of crisis of 2008, was characterized as unbearable and unviable. Under the threat of imminent derailment of public finance (something that actually was never proved to happen) during the last two years, Europe lives under the iron heel of the most severe, the most inhuman austerity measures that have been imposed in our region since the post war period.

I’m describing their common characteristics:

• Cuts in social spendings and especially to health, education, social security and transportation
• Cuts in wages, salaries and pensions
• Privatizations of public utilities (water, energy, etc.) and a massive sell-off of public property, and
• Increases in every kind taxes that are paid by the people.

These measures are deeply unjust because the roots of this current crisis aren’t in the generous welfare state of these countries which never had high wages or well-equipped hospitals.

The root of the current sovereign debt crisis must be trailed to the following causes. I’m speaking specifically forGreece, in the sense that these causes aren’t the same with other eurozone countries that suffer from bail-out mechanisms. In any case there are serious similarities between all these countries.

• Tax cuts for the rich and the private sector, in the context of a neo-liberal agenda that has been imposed since 80′s throughout the world. But especially in continentalEuropeits implementation started in the 90′s under the Maastricht Treaty which laid the fundamentals for the eurozone.
• Current payments for the servicing of the debt. For example Greece (with a GDP of 212 bn of euro, according the state budget) during 2012, which is the fifth consecutive year of recession, will pay 87 bn of euros for servicing of debt when tax revenues will be 53 bn and will give for education 5,7 bn and for public health 4,8 bn. Looking at the previous years, Greece during the last two decades has paid for the servicing of the debt twice the amount of the debt in its today level of 360 bn euros.
• Increasing military spending through all the EU countries which serve the imperialistic plans ofGermany. EspeciallyGreeceas a result of the turkish enemity and demands of NATO gives a scandalous, totally disproportionate percentage of its budget for military spending.

It is obvious that if someone wanted to confront the sovereign debt crisis one should confront the previous reasons: i.e. increasing the taxes of rich and corporates, to stop servicing the debt and reduce the military spending.

In spite of these possible solutions, the European ruling classes imposed the most brutal austerity packages and, at the same time, gave huge amounts to the banks, leading to the explosion of the fiscal problems. For example in Greece the first bail-out loan was 110 bn of euros, but at the same time the Greek finance minister has made available for Greek banks 155 bn of euros, either in the form of cash or in the form of guarantees. As a result Greek debt which was 115% when government decided to call on the IMF is now 165%!!!

Just the same happened inIrelandwhen the government announced the bail-out of the private banks. In this way, nationalizing the private losses, the Irish government led a public debt of 30% of GDP to the sky: 130%. The hypocrisy of the European (centre-left and right-wing too) governments could be seen inSpainwhere the public debt (61% of GDP) is significantly lower, even to that ofGermany(83%) in the 2010.

And after of all this, the European Commission contests that the rescue programmes failed because they have not been implemented with the adequate strictness. So they ordered increased instalments of the same poisonous medicine. It is striking that this doesn’t happen only inGreece, which is characterised as a bad pupil due to the combating heritage of the labour movement and the Left. In Greece failure was observed before anyone else because Greece was the first to face the test of IMF and EU conditionality in May of 2010, in the northern hemisphere and specifically in Eurozone. But now the exact same failure can be seen inPortugalwhich entered the bail-out mechanism in May of 2011, where the interest rates have reached the record level of 14% and the government discusses withBerlina new bail out loan!

After of all this, there is a question: Can we speak about failure even inGreecewhere the last memorandum of understanding which accompanies the new loan of 130 bn of euros is the seventh from May of 2010 when the first one was signed?

By my opinion, no! The bail-out plans had no intention to save the Greek or Irish economy and even less to secure or improve the living standard of Portuguese or Spanish people. The aim was to close the parenthesis that opened in the first post war period, whenEuropecovered in the shame of colonialism, bought out the labour movement with the welfare state. In this struggle, (which embodies the response of capital to the current structural crisis) the ruling classes – governments and financial organisations, like IMF and ECB  - use debt as a very good opportunity for paralysing peoples’ reactions.

The response of the big majority, of the 99% to use a current political terminology, must be the following slogan that is said in every square of Greece: we don’t owe, we don’t pay we don’t sell.

In this struggle, the audit of public debt offers a huge help as it contributes to the de-ligimitation of the public-debt. By asking to open up the books of debt, as primarily a struggle from within the social movement, and not coming from the technocrats, we have cancelled the methods of shock and awe that are based on the ignorance of the people. In this struggle there is something else that is also very significant: The living example of countries like Ecuador which refused to accept the orders of the creditors. Respecting the very big political, economical and historical differences, we want to do just the same thing in Greece and all the other eurozone counties that are on the brink of collapse because of their indebtedness.

Nowadays Ecuador’s example is much more of a teaching than a year ago, when we were making the film Debtocracy and showed to Greeks and other people that TINA (there is not alternative) had died in the Andean heights. Now, the Greek drama has shown that every solution that is based in the compromise and the negotiations with the creditors and the international financial organisations leads to unemployment, poverty, neocolonial loan agreements, police brutality, constitutional coup d’etats and finally at default. At the other side cessation of payments and debtor-led defaults may be the first scene, our first success in this, long duration play to overthrow the attack of capital.

Κύπρος: το τέλος του κοινωνικού συμβολαίου (Επίκαιρα, 26 Απριλίου 2012)

Η ανακοίνωση χορήγησης αυξήσεων ύψους 1,7% στους κατώτατους μισθούς του ιδιωτικού τομέα με αποτέλεσμα πλέον να φθάνουν στα 870 από 855 ευρώ που ήταν ως πέρυσι, δίνει την εντύπωση ότι η οικονομία της Κύπρου κινείται σε μια δική της, ανεξάρτητη τροχιά, εντελώς ανεπηρέαστη από την πορεία κρίσης στην οποία παραδέρνουν όλες οι οικονομίες της περιφέρειας της ευρωζώνης, από την Ιρλανδία μέχρι και την Ελλάδα. Τίποτε άλλο ωστόσο δεν είναι πιο αποπροσανατολιστικό. Η Κύπρος αυτή τη στιγμή βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των χωρών που πλήττονται από την κρίση.

Το όχημα δε που μετέφερε στο νησί της Αφροδίτης την κρίση είναι οι τράπεζες και ειδικότερα οι, χρυσοτόκες κατά το παρελθόν, τοποθετήσεις τους σε ελληνικά ομόλογα. Ειδικότερα, οι ζημιές που κατέγραψαν οι δύο μεγαλύτερες τράπεζες της Κύπρου (η Λαϊκή και η Τράπεζα Κύπρου) αντιστοιχούν σε 2,5 και 1 δις. ευρώ αντίστοιχα, ξεπερνώντας ως σύνολο τα 3,5 δις. ευρώ. Οι τοποθετήσεις μέχρι πρόσφατα των δύο τραπεζών στο ελληνικό χρέος εκτιμούνταν στα 5,8 δις. ευρώ (επιμερισμένες στα 3,4 και 2,4 δις. ευρώ αντίστοιχα). Αν οι απώλειες των κυπριακών τραπεζών κι επίσης το μέγεθος του χρηματοπιστωτικού τομέα (με δάνεια ύψους 152 δις. ευρώ) συγκριθούν με το ΑΕΠ της χώρας που ίσα – ίσα ανέρχεται στα 17 δις. ευρώ, τότε γίνεται αντιληπτό το εκρηκτικό υλικό που έχει συγκεντρωθεί στα θεμέλια της κυπριακής οικονομίας: ένας υπερτροφικά ανεπτυγμένος, κατά το πρόσφατο παρελθόν, χρηματοπιστωτικός τομέας, που είναι επτά – οκτώ φορές μεγαλύτερος από το ΑΕΠ κι ο οποίος πλέον απειλεί να παρασύρει στην άβυσσο ολόκληρη την εθνική οικονομία. Κι αυτό γιατί, οι τράπεζες αποτελούν πλέον κακοφορμισμένη πληγή με την τελευταία μέρα του Ιουνίου να αποτελεί την προθεσμία που έχει δώσει η Ευρωπαϊκή Τραπεζική Αρχή για να αποδείξουν μεταξύ όλων των υπόλοιπων και οι κυπριακές τράπεζες ότι διαθέτουν την απαραίτητη επάρκεια κεφαλαίων. Διαφορετικά, η επόμενη μέρα θα τις βρει να κλείνουν ή να συγχωνεύονται ή στην πιο ακραία περίπτωση να συμβεί ό,τι έγινε και στην Ιρλανδία: το δημόσιο της Κύπρου να αναλαμβάνει εξ ολοκλήρου το κόστος της εξυγίανσης και αναπλήρωσης κεφαλαίου, μεταφέροντας στην κοινωνία τον λογαριασμό.

Ήδη, δημοσιεύματα φέρουν ρωσικούς τραπεζικούς ομίλους (κι ειδικότερα τον VTB) να βρίσκεται σε προχωρημένες συνομιλίες με στελέχη της Λαϊκής Τράπεζας στην κατεύθυνση εξαγοράς σημαντικού ποσοστού του μετοχικού της κεφαλαίου. Το ενδιαφέρον της Ρωσίας δεν είναι ανεξάρτητο από τις προοπτικές που διαγράφονται στον τομέα των εκμετάλλευσης των υδρογονανθράκων. Η ρωσική διείσδυση στον χρηματοπιστωτικό τομέα ενδεχομένως να αποτελέσει σφήνα στην προσπάθεια Ισραηλινών και Αμερικάνων να εδραιώσουν τα συμφέροντα και την παρουσία τους στην ανατολική Μεσόγειο μέσω της σύναψης μιας στρατηγικής συμφωνίας με την Λευκωσία στη βάση της εκμετάλλευσης των ενεργειακών κοιτασμάτων. Αυτό το στόχο πολύ πιθανά να είχε κατά νου η Ρωσία κι όταν χορηγούσε το φθινόπωρο του 2011 στην Κύπρο δάνειο ύψους 2,5 δις. ευρώ (για 4,5 χρόνια και με επιτόκιο 4,5%, πολύ πιο κάτω από τα επίπεδα της αγοράς).

Με αυτό όμως τον τρόπο, συνάπτοντας δηλαδή διμερή διακρατικό δανεισμό (δυνατότητα που θα μπορούσε να είχε αξιοποιήσει και η Ελλάδα πριν δύο χρόνια, εάν υπήρχε φυσικά η αντίστοιχη πολιτική βούληση, αντί να προσφύγει στο σφαγείο ΔΝΤ – ΕΕ) η Κύπρος κάλυψε τις χρηματοδοτικές της ανάγκες. Έτσι απέφυγε να δανειστεί με τους απαγορευτικούς όρους που σιγά – σιγά δημιουργούνταν κι ως αποτέλεσμα ο υπουργός Οικονομικών της πρόσφατα, επ’ αφορμή απόφαση οίκων αξιολόγησης να υποβαθμίσουν την κυπριακή οικονομία, χαρακτήρισε την κίνησή τους εντελώς αδικαιολόγητη επικαλούμενος το γεγονός ότι η Κύπρος έχει ήδη καλύψει τις χρηματοδοτικές της ανάγκες για ολόκληρο το 2012. Δεν τους έχει δηλαδή καμία ανάγκη! Επιπλέον, το δημόσιο χρέος της δεν γεννά καμία ανησυχία. Κινούμενο για το 2011 στο ασυνήθιστα χαμηλό επίπεδο του 61% του ΑΕΠ, κοντά δηλαδή στο όριο που έθετε η Συνθήκη του Μάαστριχτ (όταν της Αυστρίας, της Γαλλίας και της Γερμανίας έφθανε στο 72%, 82% και 83% αντίστοιχα) το δημόσιο χρέος της Κύπρου διαθέτει τεράστια περιθώρια αύξησης χωρίς να υφίσταται κίνδυνος κρίσης δημόσιου χρέους, όπως συνέβη για παράδειγμα στην Ελλάδα.

Η Κύπρος έτσι βρίσκεται ενώπιον μιας κρίσης χρέους εφάμιλλης της ιρλανδικής. Πολλώ δε μάλλον αν εν τέλει αποδειχθούν αβάσιμες οι προσδοκίες χρηματοδότησης των κυπριακών τραπεζών από τον μηχανισμό στήριξης των ελληνικών τραπεζών.

Παρότι λοιπόν το πρόβλημα βρίσκεται στις τράπεζες, η Κύπρος έχει ενταχθεί εδώ και τουλάχιστον ένα χρόνο στις χώρες που εφαρμόζουν προγράμματα περικοπών κοινωνικών δαπανών και μείωσης μισθών διαβρώνοντας αργά αλλά σταθερά ένα πολύ ισχυρό κοινωνικό συμβόλαιο που ίσχυε τα τελευταία 40 χρόνια, μετά δηλαδή την εισβολή και την διχοτόμηση και το οποίο ερχόταν επιτυχημένα μάλιστα να καλύψει τις πληγές που άνοιξε ο Αττίλας. Η αρχή της επίσημης αμφισβήτησής του έγινε τον Ιούλιο του 2011, επ’ αφορμή την τραγωδία στη ναυτική βάση της Εθνικής Φρουράς στο Μαρί που προκάλεσε το θάνατο 13 ανθρώπων. Ανεπίσημα είχε ξεκινήσει νωρίτερα με μειώσεις μισθών στον ιδιωτικό τομέα, το 2010, κι ακόμη παλιότερα με το κύμα ανατιμήσεων που συνόδευσε την ένταξη της Κύπρου στην ευρωζώνη το 2008. Τον Ιούλιο του 2011 ωστόσο μια σειρά μέτρων που έλαβε η κυβέρνηση επικαλούμενη το τεράστιο οικονομικό κόστος της τραγωδίας στο Μαρί (ισοδύναμης με το 20% του ΑΕΠ ή το 50% του κρατικού προϋπολογισμού!) όπως αυξήσεις στο ΦΠΑ και πάγωμα μισθών στον δημόσιο τομέα προκάλεσαν ένα ασυνήθιστο για την Κύπρο κύμα διαδηλώσεων που έφθασε έξω ακόμη κι από το προεδρικό μέγαρο, οδηγώντας στο ναδίρ την δημοτικότητα του προέδρου Δ. Χριστόφια.

Το χειρότερο ωστόσο είναι ότι τα μέτρα λιτότητας που επιβλήθηκαν το 2011 προκάλεσαν την – πολύ οικεία σε μας – καθοδική σπείρα περικοπών – ύφεσης. Ως αποτέλεσμα οι κατασκευές το τρίτο τρίμηνο του 2011 συρρικνώθηκαν κατά 12,6%, κερδίζοντας το αργυρό μετάλλιο σε όλη την ευρωζώνη (με την Ελλάδα φυσικά να κερδίζει το χρυσό), η οικονομία φέτος αναμένεται να συρρικνωθεί κατά 1,2%, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του ΔΝΤ (World Economic Outlook) προς διάψευση ηπιότερων εκτιμήσεων της κυβέρνησης για ύφεση στο επίπεδο του 0,5%, ενώ η ανεργία αναμένεται να φθάσει στο 9,5% όπου και θα διατηρηθεί ακόμη και για το 2013. Ποσοστό που ισοδυναμεί με σοκ για την Κύπρο, όπου μέχρι πρόσφατα συνέρρεαν κατά χιλιάδες οι μετανάστες από χώρες της Ασίας βρίσκοντας σχεδόν αμέσως δουλειά, ενώ οι ταμπέλες «ζητείται προσωπικό» που έβλεπε κανείς μέχρι και πέρυσι προκαλούσαν έκπληξη σε κάθε επισκέπτη από την Ελλάδα. Ως αποτέλεσμα οι εκτιμήσεις μείωσης του δημοσιονομικού ελλείμματος για τα επόμενα χρόνια που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα σταθερότητας το οποίο υποβλήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή (από 6,4% το 2011 σε 2,7% και 0,5% το 2012 και το 2013) φαντάζουν ανεδαφικές. Σε αυτό το πλαίσιο (…οικονομικής αυτοκτονίας) η ανάληψη της προεδρίας της ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2012 και η πορεία προς τις προεδρικές εκλογές το 2013 θα σηματοδοτήσει την αναίρεση των κοινωνικών κατακτήσεων και την διάρρηξη του κοινωνικού ιστού στην Κύπρο.

Αργεντινή: Εθνικοποίηση, κόντρα στην παρακμή (Πριν, 22 Απριλίου 2012)

Η απόφαση της προέδρου της Αργεντινής να επαν-εθνικοποιήσει την πετρελαϊκή εταιρεία YZF που ανήκε στην ισπανική πολυεθνική Repsol κατέστη αναγκαία λόγω της εικόνας κατάρρευσης που επικρατούσε τα τελευταία χρόνια από τη στιγμή που η εταιρεία έστελνε τα κέρδη στο εξωτερικό, αρνούμενη να προβεί στις αναγκαίες επενδύσεις.

Με οικονομικές κυρώσεις απείλησαν Μπαρόζο και ευρωκοινοβούλιο την Αργεντινή

Κι όμως οι ιδιωτικοποιήσεις και η ασύδοτη δράση του πολυεθνικού μονοπωλιακού κεφαλαίου από χώρα σε χώρα, δεν αποτελούν μονόδρομο! Η απόφαση της προέδρου της Αργεντινής, Χριστίνα Κίρχνερ, την προηγούμενη Δευτέρα να εθνικοποιήσει το 51% του ενεργειακού κολοσσού YPF που ανήκει στην ισπανική πολυεθνική Repsol έδειξε ότι ακόμη και σήμερα, παρά την ύπαρξη μιας σειράς διεθνών νόμων και συμφωνιών που θωρακίζουν την δράση των πολυεθνικών, το πολυεθνικό κεφάλαιο μπορεί να εθνικοποιηθεί και οι υπερεθνικές επενδύσεις να γίνουν μπούμερανγκ!

Η απόφαση της Κίρχνερ (που συνοδεύτηκε από δήλωση του υπουργού Οικονομικών ότι το Μπουένος Άιρες θα αποφασίσει το αντίτιμο κι αυτό μάλιστα εν καιρώ!) δεν αποτέλεσε κεραυνό εν αιθρία. Δυόμισι αιτίες επέβαλλαν στο Μπουένος Άιρες να κλείσει την παρένθεση που άνοιξε το 1999, όταν στο απόγειο της εφαρμογής του προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων από τον Κάρλος Μένεμ και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο η δημόσια YPF πέρασε στα χέρια της ισπανικής πολυεθνικής, έναντι 13 δισ. δολαρίων. Ο πρώτος και σημαντικότερος λόγος σχετίζεται με την πορεία παρακμής που διαγράφει το τελευταίο χρονικό διάστημα το άλλοτε διαμάντι του καπιταλισμού της Αργεντινής. Ως αποτέλεσμα της απουσίας επενδύσεων και του απαρχαιωμένου τεχνολογικού εξοπλισμού λόγω του ότι η εταιρεία επέλεγε να στέλνει τα κέρδη στο εξωτερικό αντί να τα επενδύει (τακτική που αποτελούσε αιτία συνεχών τριβών με την κυβέρνηση), το ενεργειακό πλεόνασμα ύψους 6 δισ. δολ. που είχε μόλις το 2006 η Αργεντινή, πέρυσι, το 2011 μετατράπηκε σε έλλειμμα 3 δισ. δολ. Η επανεθνικοποίηση επομένως ήταν πριν απ’ όλα μια αμυντική κίνηση που στόχευε να επανορθώσει τις ζημιές που προκάλεσε η ιδιωτικοποίηση. Ταυτόχρονα στόχευε να αποτρέψει και τα χειρότερα. Δηλαδή, την πώληση της εταιρείας στους Κινέζους. Κι αυτός είναι ο δεύτερος λόγος. Όπως έγραψαν από την πρώτη τους κιόλας σελίδα οι Financial Times την Τετάρτη 18 Απριλίου η ισπανική ιδιοκτησία βρισκόταν σε προχωρημένες διαπραγματεύσεις με την κινέζικη Sinopec, που ήδη κατέχει το 40% της βραζιλιάνικης Repsol, για να πουλήσουν το 75% του μετοχικού κεφαλαίου. Το Μπουένος Άιρες ξέροντας τον επιθετικό χαρακτήρα των κινέζικων επενδύσεων, θέλησε να αποτρέψει την εξαγορά γιατί αντιλαμβάνονταν τον μη αντιστρεπτό χαρακτήρα που θα προσλάμβαναν πλέον οι εξελίξεις. Αυτό όμως το γεγονός, η πρόθεση των Ισπανών να πουλήσουν την θυγατρική τους στους Κινέζους δείχνει πόσο υποκριτικές είναι οι αντιδράσεις τους απέναντι στην απόφαση της Κίρχνερ, καθώς η επιχείρηση σε κάθε περίπτωση θα άλλαζε χέρια. Κι αυτό που επέβαλε η Κίρχνερ ήταν οι δικοί της όροι σε αυτή την αναπόφευκτη μεταβίβαση.

Τέλος υπήρχε και κάτι ακόμη που επέβαλε την επίδειξη ισχύος του Μπουένος Άιρες και είναι αμιγώς πολιτικό. Απευθυνόταν δε πρωτίστως στο εξωτερικό και δη στην Ευρώπη που θεωρεί την κατοχή των νήσων Μαλβίνες (Φόκλαντς για τους Άγγλους) ως το πιο φυσικό πράγμα στον κόσμο αλλά και εντός της Αργεντινής. Στόχος εκεί ήταν τα κοσμοπολίτικα τμήματα της ολιγαρχίας, που διατηρούν στενούς δεσμούς με το διεθνές κεφάλαιο και δεν έχασαν την ευκαιρία να καταδικάσουν την απόφαση της Χριστίνα Κίρχνερ, όπως για παράδειγμα ο δήμαρχος του Μπουένος Άιρες, Μαουρίσιο Μάκρι, που αποτελεί το αντίπαλο δέος της Κίρχνερ, χωρίς φυσικά ούτε να πλησιάζει τα δυσθεώρητα ποσοστά δημοτικότητάς της που γνώρισαν νέα άνοδο μετά κι απ’ αυτή την απόφαση.

Να σημειωθεί δε πως η επανεθνικοποίηση της YPF δεν είναι η πρώτη απόφαση ανάκλησης ιδιωτικοποίησης που λαμβάνεται στην Αργεντινή μετά το 2001, όταν ανακοινώθηκε η παύση πληρωμών του δημόσιου χρέους. Προηγήθηκε η εθνικοποίηση της αεροπορικής εταιρείας Aerolineas Argentinas, που είχε εξαγοραστεί από έναν ισπανικό ταξιδιωτικό όμιλο και μια σειρά άλλες αποφάσεις (όπως η κατοχύρωση του πολιτικού ελέγχου επί της κεντρικής τράπεζας, η επιβολή ποσοστώσεων επί των εισαγωγών και ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων για να τερματιστεί η φυγή 21,5 δις. δολ. μόνο τον προηγούμενο χρόνο) που αμφισβήτησαν ευθέως τη νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία. Η μεγάλη ωφελημένη αυτής της διαδικασίας ήταν πριν απ’ όλους η αστική τάξη της Αργεντινής η οποία κάλυψε το κενό που άφησαν πίσω τους οι ξένες επενδύσεις.

Από την άλλη το κόστος για το ξένο κεφάλαιο και δη για την Ισπανία είναι τεράστιο και δεν περιορίζεται μόνο στους συμβολισμούς. Μάρτυρας η ανακοίνωση των 20 πλουσιότερων χωρών του κόσμου (G20) ότι στηρίζουν την Ισπανία (εννοώντας φυσικά την πολυεθνική Repsol και το αίτημά της να αποζημιωθεί με 10 δισ. δολ.) κι η απειλή εκ μέρους του Ευρωκοινοβουλίου και δια στόματος, Μανουέλ Μπαρόζο, για επιβολή κυρώσεων στην Αργεντινή. Προοπτική που κατά τη γνώμη μας δεν είναι τόσο πιθανή λόγω των σημαντικών επενδύσεων που εξακολουθεί να διατηρεί η Ισπανία στην χώρα που γέννησε τον Τσε και τον Μπόρχες (Telefonica, BBVA, Santander, κ.α.) και του υπαρκτού κινδύνου για νέες εκδικητικές αυτή τη φορά εθνικοποιήσεις. Τα έσοδα των ισπανικών πολυεθνικών από την Αργεντινή ανέρχονται ετησίως σε 20 δισ., ενώ οι ισπανικές επενδύσεις στο εξωτερικό ισοδυναμούν συνολικά με το 50,6% του ΑΕΠ, όταν μόλις πριν 15 χρόνια αντιστοιχούσαν στο 3,6% του ΑΕΠ. Πολλές δε ισπανικές πολυεθνικές κερδίζουν περισσότερα από την δραστηριοποίησή τους στη Λατινική Αμερική απ’ ότι στην Ισπανία. Το 2011 για παράδειγμα η τράπεζα Santander κέρδισε περισσότερα στη Βραζιλία απ’ ότι στην Ισπανία, ενώ τα κέρδη της άλλης κορυφαίας τράπεζας, της BBVA, ήταν περισσότερα στο Μεξικό απ’ ότι στην Ισπανία. Φαίνεται έτσι η σημασία του πλήγματος που δέχτηκε ο ισπανικός καπιταλισμός με την εθνικοποίηση της YPF, καθώς τα υπερπόντια κέρδη έρχονται να αντισταθμίσουν τις αυξανόμενες ζημιές που δημιουργεί η κρίση στο εσωτερικό.

Οδηγούν σε ναυάγιο και την Ισπανία (Επίκαιρα, 12 Απριλίου 2012)

Οποιαδήποτε συζήτηση για την Ισπανία πρέπει να ξεκινάει από δύο μεγέθη που συνιστούν σχεδόν πανευρωπαϊκά ρεκόρ: Το πρώτο αφορά στην ανεργία, που τον Φεβρουάριο ανήλθε στο 23,6%, σύμφωνα με στοιχεία που έδωσε πρόσφατα στη δημοσιότητα η Eurostat. Με την ανεργία στο μέσο όρο των 27 κρατών μελών της ΕΕ να ανέρχεται στο 10,8% είναι εμφανές ότι η χώρα του Θερβάντες έχει ένα υπερδιπλάσιο ποσοστό ανεργίας από την υπόλοιπη Ευρώπη. Ένα επιπλέον στοιχείο που υπογραμμίζει το δράμα των ανέργων στην Ισπανία είναι ότι λιγοστεύουν με την πάροδο του χρόνου όσοι επωφελούνται των σχετικών επιδομάτων που τους επιτρέπουν να διαβιούν στοιχειωδώς αξιοπρεπώς. Σε ανακοίνωση του υπουργείου Εργασίας αναφερόταν πως τον Φεβρουάριο μόλις το 68% των εγγεγραμμένων άνεργων επιδοτούταν, όταν έναν χρόνο πριν λάβαινε το σχετικό επίδομα το 74% των καταχωρημένων ανέργων, οι οποίοι φυσικά είναι πολύ λιγότεροι του συνόλου. Το δεύτερο μέγεθος στο οποίο η Ισπανία ξεχωρίζει από τον μέσο όρο της υπόλοιπης ΕΕ είναι το δημόσιο χρέος που ανέρχεται στο 80% του ΑΕΠ της. Παρότι δεν είναι το μικρότερο, βρίσκεται χαμηλότερα από της Γερμανίας και πολλών άλλων χωρών που πρωταγωνιστούν στις πιέσεις για την επιβολή πολιτικών λιτότητας.

Σε άλλες εποχές το μικρό δημόσιο χρέος θα εκλαμβανόταν ως το πράσινο φως για τη δυνατότητα άσκησης επεκτατικών πολιτικών που θα έλυναν το πρόβλημα της ανεργίας, το οποίο πλήττει σχεδόν 5 εκατ. εργαζόμενους και κάνει μαύρη τη ζωή τουλάχιστον σε άλλους τόσους. Γιατί να μην αυξήσει το ισπανικό δημόσιο τις κρατικές δαπάνες, ακόμη και μα δανεισμό (εσωτερικό αν κρίνεται δαπανηρός ο εξωτερικός) τονώνοντας την απασχόληση σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, εξέλιξη που με βεβαιότητα θα αυξήσει μεσοπρόθεσμα έστω τα δημόσια έσοδα;

Νεκρανάσταση του Φράνκο

Αυτός ο προφανής συλλογισμός σήμερα είναι σχεδόν απαγορευμένος. Στη θέση του μάλιστα προκρίνονται οι ακριβώς αντίθετες πολιτικές που οδηγούν το πρόβλημα σε παροξυσμό, όπως τα μέτρα που ανακοίνωσε πρόσφατα ο δεξιός πρωθυπουργός της Ισπανίας, Μαριάνο Ραχόι. Από την εφαρμογή τους η κυβέρνηση αναμένει να εξοικονομήσει 27,3 δις. ευρώ για το τρέχον έτος και κυρίως περιλαμβάνουν οριζόντιες περικοπές στις δαπάνες των υπουργείων ύψους 17% κατά μέσο όρο και αυξήσεις φόρων. Πρόκειται για τον πιο σκληρό προϋπολογισμό από την εποχή του δικτάτορα στρατηγού Φράνκο όπως γράφτηκε πολύ εύστοχα στην στήλη Lex των Financial Times, ενώ από το ψαλίδι δεν γλίτωσαν ούτε τα κονδύλια έρευνας και ανάπτυξης «ατμομηχανές της ανάκαμψης», με βάση την βρετανική εφημερίδα, καθιστώντας έτσι αβέβαιη την προοπτική φυγής από τον βάλτο της ύφεσης. Να σημειωθεί πως φέτος η οικονομία αναμένεται να συρρικνωθεί κατά 1,7%… Οι ανακοινώσεις της κυβέρνησης για έκτακτα μέτρα λιτότητας προκάλεσαν την αντίδραση των εργατικών συνδικάτων στις 29 Μαρτίου. Η πανεθνική απεργία που οργάνωσαν εκείνη την ημέρα οι δύο μεγαλύτερες εργατικές συνομοσπονδίες και στήριξε επίσης το Σοσιαλιστικό Κόμμα (που ήταν στην εξουσία μέχρι τον Δεκέμβριο) χαρακτηρίστηκε η μεγαλύτερη των τελευταίων ετών και σίγουρα ξεχώρισε για την μαχητικότητά της.

Τα μέτρα λιτότητας δεν απορρίφθηκαν όμως μόνο από τους Ισπανούς, καθώς αυτοί θα πληρώσουν τον λογαριασμό, αλλά απορρίφθηκαν επίσης κι απ’ αυτούς για χάρη των οποίων, υποτίθεται, εφαρμόστηκαν: τις αγορές! Σε δημοπρασία ομολόγων που έγινε την προηγούμενη εβδομάδα, την Τετάρτη 4 Απριλίου, το ισπανικό δημόσιο αναγκάστηκε να δανειστεί ποσό ύψους 2,6 δισ. ευρώ για να χρηματοδοτήσει τις ανάγκες του έναντι επιτοκίου ύψους 5,7%. Το ποσοστό αυτό είναι κατά μία μονάδα υψηλότερο σε σχέση με το επιτόκιο που δανείστηκε τον Ιανουάριο. Πρόκειται για επίπεδο επιτοκίου που είναι απαράδεκτο, δεν δικαιολογείται από τα θεμελιώδη μεγέθη των ισπανικών δημόσιων οικονομικών (δημόσιο χρέος 80% και έλλειμμα που μετά τα μέτρα λιτότητας θα φτάσει το 5,3%) και μπορεί να χαρακτηριστεί εκβιαστικό από την μεριά των τραπεζών οι οποίες εκμεταλλεύονται στο έπακρο το κλίμα πιέσεων για να αυξήσουν τα κέρδη τους. Αυτή η αισχροκέρδεια σε βάρος των φορολογουμένων και των κρατών, ουδέποτε θα μπορούσε να υλοποιηθεί αν δεν βοηθούσε η ίδια η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Ο θεματοφύλακας του ευρώ δημιούργησε μέχρι και την τελευταία της λεπτομέρεια την αναγκαία υποδομή ώστε τα κράτη να καταβάλλουν στις τράπεζες έναν διαρκώς αυξανόμενο φόρο αίματος. «Οι τράπεζες αγόρασαν τα ομόλογα λόγω κυρίως μιας πλημμυρίδας φθηνού χρήματος, με τριετή διάρκεια, που μοίρασε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στο τέλος του 2011 και ξανά τον Φεβρουάριο» έγραφε η Wall Street Journal το Σαββατοκύριακο. Και συνέχιζε: «Τον Φεβρουάριο οι ισπανικές τράπεζες διατηρούσαν 142 δισ. ευρώ ή το 25% του δημόσιου χρέους σύμφωνα με στοιχεία του ισπανικού υπουργείου Οικονομικών. Αυτό το ποσό υπερβαίνει τα 119 δισ. ευρώ που ήταν τα ομόλογά τους τον Ιανουάριο και τα 94 δισ. ευρώ που ήταν τον Δεκέμβριο. Στα μέσα δε της δεκαετίας του 2000 τα ομόλογα των ισπανικών τραπεζών ανέρχονταν περίπου στο 6% του συνόλου».

Παιχνίδι των τραπεζών

Πρακτικά λοιπόν τι συνέβη; Όσο αυξανόταν ο χαμηλότοκος δανεισμός της ΕΚΤ προς τις τράπεζες τόσο αυξάνονταν οι δανειοδοτήσεις τους προς τα κράτη. Αντί μάλιστα αυτές οι ισπανικές (με βάση την έδρα τους) τράπεζες να αξιοποιούν τα μέσα που τους παρέχει η ΕΚΤ και την επαυξημένη παρουσία τους στις δημοπρασίες ομολόγων για να πιέζουν τα επιτόκια δανεισμού προς τα κάτω, προς όφελος των κρατών, της σταθερότητας και των φορολογουμένων, τόσο πιο αδίστακτα και ανήθικα εκβίαζαν τα κράτη αποσπώντας μεγαλύτερο επιτόκιο! Έτσι όμως είναι εμφανές ότι στο βωμό του εφήμερου κέρδους οι τράπεζες με συνεργό την ΕΚΤ αλλά και τις κυβερνήσεις που ανέχονται και συγκαλύπτουν αυτό το παιχνίδι (αποκρύπτοντας για παράδειγμα πιοί είναι αυτοί που κάθε φορά βάζουν το μαχαίρι στο λαιμό των κρατών) δυναμιτίζουν τα δημόσια οικονομικά των κρατών και τους δικούς τους ισολογισμούς. Δεν χρειάζονται μαντικές ικανότητες για να καταλάβει κανείς ότι αν συνεχισθεί αυτή η πορεία αύξησης των επιτοκίων τότε η Ισπανία θα ακολουθήσει τον ακανθώδη δρόμο που ακολούθησαν Ελλάδα, Ιρλανδία και Πορτογαλία: Ένταξη στον κατ’ ευφημισμό αποκαλούμενο μηχανισμό διάσωσης, αλλεπάλληλα Μνημόνια κι από κει πέρα βύθιση σε μια αυτοτροφοδοτούμενη παγίδα ύφεσης, χωρίς κανείς να αποκλείει στο τέλος του δρόμου κι ένα κούρεμα των ισπανικών ομολόγων που θα οδηγήσει στην κατάρρευση των τραπεζών ή την εξαγορά τους από γερμανικές και αμερικανικές.

Επιπλέον, γίνεται εμφανές ότι η αιτία των όλο και πιο επώδυνων όρων δανεισμού της Ισπανίας δεν είναι η πολιτική δημοσιονομικής χαλάρωσης που ακολουθεί όπως θέλει η κυρίαρχη ερμηνεία για να μπορεί με αυτό τον τρόπο να ζητάει επιπλέον μέτρα λιτότητας. Οι αιτίες βρίσκονται στον μηχανισμό διοχέτευσης ρευστότητας που έχει στήσει η ΕΚΤ με τελικό αποδέκτη τις τράπεζες κι απ’ τον οποίο αποκλείονται τα κράτη. Κι είναι ένα σχέδιο που αποδεικνύεται δαπανηρό και ατελέσφορο, πολύτιμο ωστόσο για την κατεδάφιση των κοινωνικών δικαιωμάτων και του κράτους πρόνοιας.