Αποστολή στην Αργεντινή, Δεκέμβρης 2002, Η κοινωνική γενοκτονία του ΔΝΤ

Η κατάρρευση του υποδείγματος!

Αργεντινή, γη μεταναστών. Φαρ Ουέστ του Νότου όπου έρχονταν να κάνουν την τύχη τους κύματα χωρικών και προλετάριων Ισπανών και Ιταλών. Το Μπουένος Άιρες είναι ένα φάντασμα τάξεως και ισχύος του κατά φαντασία Λατίνου. Η πόλη με τους αλφαδιασμένους δρόμους της και τα μεγάλα της πάρκα ονειρεύεται ένα κομψό πολιτισμό αγγλοσαξονικής φινέτσας, όπου ο νόμος κυριαρχεί πάνω στα πάθη. Πίσω ωστόσο από αυτή τη βιτρίνα της κοσμιότητας μαίνεται η βία και το πάθος, που έχουν σημαδέψει την ιστορία της χώρας… Ένα ατελείωτο ταγκό αγάπης και μίσους… Ακόμη μια φορά η Αργεντινή εξάπτει τους πιο βαθιούς της δαίμονες…Τι θα ξεπηδήσει άραγε απ’ αυτό το νέο χάος του αίματος, της εξαθλίωσης, της λύσσας για ισχύ και του επιχειρηματικού πνεύματος;

Εντουάρντο Γκαλεάνο, Οι Ανοιχτές Φλέβες της Λατινικής Αμερικής

 

Η πιο σύγχρονη κοινωνική εξέγερση! Το μοναδικό παράδειγμα της μεταπολεμικής ιστορίας, όπου σε μία ανεπτυγμένη καπιταλιστική χώρα τίθεται ζήτημα της εξουσίας. Το πιο εκρηκτικό μίγμα μίσους απέναντι σε ένα κοινωνικό σύστημα που σαπίζει, έχοντας κλείσει τον ιστορικό του κύκλο, και αγάπης ταυτόχρονα για μια νέα κοινωνία χωρίς οικονομική εκμετάλλευση, χωρίς πολιτική και κοινωνική καταπίεση, όπου τα παιδιά δεν θα πεθαίνουν από την ασιτία.

Κι όμως, ακόμη και πέντε χρόνια πριν, κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει αυτό που ξεπήδησε στις 19 και 20 Δεκεμβρίου του 2001. Ήταν η εποχή, ακόμη και τότε, που το οικονομικό θαύμα της Αργεντινής περιφερόταν στις οικονομικές στήλες, στα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα και τις ομιλίες των πολιτικών, σαν το πλέον σύγχρονο παράδειγμα οικονομική ανάπτυξης και αξιοποίησης των δυνατοτήτων που προσφέρει η νέα εποχή. Οι πιο βαθιοί δαίμονες της Αργεντινής εκείνα τα χρόνια έκαναν πράξη τη νομισματική ενοποίηση, όταν στην Ευρώπη μόνο ως ευχή διατυπωνόταν η προοπτική της δημιουργίας του κοινού νομίσματος. Απελευθέρωναν τις αγορές ενέργειας, επικοινωνιών, μεταφορών και κεφαλαίου δίνοντας ένα φιλί ζωής στη κρίση υπερσυσσώρευσης που σοβούσε, χωρίς καν αναισθητικό ή ενδιάμεσες φάσεις. Διέλυαν τις εργασιακές σχέσεις και το πανίσχυρο κοινωνικό κράτος του περονισμού εν μία νυκτί. Εφάρμοζαν τα πιο σύγχρονα πολιτικά εγχειρήματα χειραγώγησης των εργαζομένων και εκτόνωσης των λαϊκών αντιδράσεων που στον υπόλοιπο κόσμο πέρασαν χρόνια για να συζητηθούν.

Αυτό το εργαστήριο υπερυψηλής τεχνολογίας είναι που κατέρρευσε πλημμυρίζοντας τους αλφαδιασμένους δρόμους του με εκατομμύρια απελπισμένους άνεργους, πεινασμένους εργάτες, νεόπτωχους μικροαστούς, εξαθλιωμένους και ζητιάνους. Αυτό το εργαστήριο νομισματικής διαχείρισης, που μέχρι πριν λίγα χρόνια καμάρωνε για την ευρωστία του, ελέω δολαρίου, βρίσκεται σήμερα κάπου μεταξύ 1810 και 1860 με την κάθε επαρχία να εκδίδει το δικό της νόμισμα – κουρελόχαρτο. Αυτό το εργαστήριο θυμίζει ερειπωμένη πόλη της Άγριας Δύσης με το ένα κλειστό εργοστάσιο να διαδέχεται το άλλο. Πολύ περισσότερο, αυτό το εργαστήριο πολιτικής αφομοίωσης που έβγαζε εκατομμύρια εργάτες στους δρόμους να ζητωκραυγάζουν για την πολιτική τους ηγεσία αποτελεί σήμερα κρεματόριο της αστικής πολιτικής με τη δημοτικότητα του Ντουάλντε να κυμαίνεται γύρω στο 8%, πιο χαμηλά δηλαδή και από του Μαρκεζίνη, και τους υποψηφίους των προεδρικών εκλογών του Απριλίου να αδυνατούν να συγκεντρώσουν ένα ποσοστό μεγαλύτερο του 14%, ο καθένας τους ξεχωριστά.

Το Αργεντινάζο είναι το πιο γνήσιο προϊόν της οικονομικής κρίσης του σύγχρονου ολοκληρωτικού καπιταλισμού.

Οι πιο εντυπωσιακές στιγμές εργατικών και λαϊκών αγώνων που διηγούνται σήμερα οι αργεντινοί δεν αφορούν την περυσινή εξέγερση που έριχνε τον ένα πρόεδρο μετά τον άλλο. Αφορούν τους αγώνες κατά των ιδιωτικοποιήσεων και τις μάχες των πικετέρος, του νέου εργατικού κινήματος της Αργεντινής. Οι αγώνες αυτοί ξεκίνησαν για το δικαίωμα στη δουλειά και το μεροκάματο το 1997 και μέχρι σήμερα συνεχίζουν να κλιμακώνονται με μια εκπληκτική ταχύτητα. Στο Μπουένος Άιρες μόνο, οι 32 πικέτες του 1997 – 1998, έγιναν 201 το 1999 – 2000 και μέχρι τις 26 Ιουνίου του 2002 είχαν φτάσει τις 874. Στις βόρειες επαρχίες της Σάλτα και της Κόρντομπα εκεί που δημιουργήθηκε το κίνημα των πικετέρος και δόθηκαν οι πιο σκληροί και αιματηροί αγώνες κατά των ιδιωτικοποιήσεων οι 58 πικέτες του ‘99 – 2000 έγιναν 376 μέχρι τις 26 Ιουνίου. Με την ίδια σχεδόν ταχύτητα αυξήθηκαν οι εργατικές κινητοποιήσεις σε όλη την έκταση της χώρας.

Αυτή η βίαιη είσοδος των εκατομμυρίων εργατών και καταπιεσμένων στο πολιτικό προσκήνιο είναι που προκάλεσε την κρίση πολιτικής αντιπροσώπευσης και διαχείρισης από τη μεριά του αστικού πολιτικού κόσμου.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ: ΦΤΩΧΕΙΑ, ΑΝΕΡΓΙΑ, ΥΠΟΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ

Σε τρίτο κόσμο μετατρέπεται το Παρίσι της Αμερικής

 

Πρόσεξε, μας λεει ο συνομιλητής μας, ένας καθόλα αξιοπρεπής ηλικιωμένος σερβιτόρος στο Μπουένος Άιρες, προσπαθώντας να μας εξηγήσει το βάθος της κρίσης. Φτώχεια υπήρχε ανέκαθεν. Άλλο αν δεν την βλέπαμε ή κάναμε ότι δεν την γνωρίζαμε εμείς οι πορτένιοι (σ. σ. έτσι αποκαλούνται οι κάτοικοι του Μπουένος Άιρες). Πόλεμο όμως η Αργεντινή δεν γνώρισε, όπως γνώρισε η Ευρώπη. Η κατάσταση που επικρατεί ειδικά τον τελευταίο χρόνο μόνο με τις σκηνές που βλέπαμε από την Ευρώπη κατά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο μπορεί να συγκριθεί…

Πράγματι, με βάση επίσημες μόνο στατιστικές υπάρχουν 3 εκατομμύρια άνεργοι (δεδομένου μάλιστα ότι όποιος απασχολείται 14 ώρες το δεκαπενθήμερο δεν θεωρείται άνεργος) και τρία εκατομμύρια υποαπασχολούμενοι σε συνολικό πληθυσμό 37 εκατομμυρίων κατοίκων. Από αυτά τα έξη εκατομμύρια οι 1.200.000 προστέθηκαν τους δώδεκα τελευταίους μήνες που μεσολάβησαν από την κατάργηση του νόμου της μετατρεψιμότητας ο οποίος κλείδωνε την ισοτιμία του πέσο στο δολάριο με σχέση ένα προς ένα, μέχρι σήμερα. Με τις ίδιες στατιστικές επίσης το 53% του αστικού πληθυσμού βρίσκεται κάτω από το όριο της φτώχειας. Επισημαίνουμε ότι σε αυτό το νούμερο δεν συμπεριλαμβάνονται οι αγροτικές περιοχές των επαρχιών όπου ο λιμός έχει πάρει διαστάσεις επιδημίας.

Το ίδιο και η φτώχεια που δεν πλήττει μόνο τους άνεργους, αλλά και τους εργαζόμενους. Με βάση επίσημα πάλι στοιχεία όπως δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα Κλαρίν  στις 4 Δεκεμβρίου η πτώση του πραγματικού μισθού τον τελευταίο χρόνο έφτασε το 30%, ενώ με βάση το φύλλο της 21 Νοεμβρίου της εφημερίδας Πρένσα Ομπρέρα, που εκδίδει το Παρτίδο Ομπρέρο, οι μισθοί στην ανεπίσημη, τη μαύρη αγορά εργασίας μειώθηκαν κατά 60%!

Οι μισθοί, εντελώς ενδεικτικά, για έναν εργαζόμενο σε σούπερ μάρκετ, που δουλεύει 10 ακόμη και 12 ώρες τη μέρα είναι 300 πέσος το μήνα. Για έναν εργαζόμενο που δουλεύει από τις 10.00 το βράδυ μέχρι τις 10.00 το πρωί καθημερινά (!) σε τηλεφωνικό κέντρο εξυπηρέτησης κατόχων πιστωτικών καρτών είναι 500 πέσος το μήνα. Για να γίνει κατανοητό τέλος το μέγεθος της φτώχειας αξίζει να δούμε και το επίπεδο τιμών. Εδώ υπάρχει ένα λεπτό σημείο. Καθώς επί μία ολόκληρη δεκαετία το δολάριο ήταν επίσημα το εθνικό νόμισμα της Αργεντινής η διείσδυση των ξένων προϊόντων στα ράφια των σούπερ μάρκετ και των εμπορικών καταστημάτων δεν έχει όμοιο. Η συντριπτική πλειοψηφία των προϊόντων προέρχεται από τις ΗΠΑ. Οι τιμές τους συνεπώς μπορεί σε δολάρια να είναι όπως παλιά, αλλά σε πέσος είναι 350% ακριβότερες. Όσο ανατιμήθηκε το δολάριο έναντι του εθνικού νομίσματος. Με άλλα λόγια απλησίαστες. Το κακό όμως δεν αφορά μόνο τα εισαγόμενα, που ούτως ή άλλως δεν είναι είδη πολυτελείας. Αφορά και προϊόντα που παράγονται εξ ολοκλήρου στη χώρα, όπως είναι για παράδειγμα το κρέας (που ενώ πέρυσι στοίχιζε 2,5 πέσος φέτος στοιχίζει 3), το ψωμί (που πριν δύο μήνες στοίχιζε 0,6 και τώρα 2 πέσος) ακόμη και η ζάχαρη η οποία αποτελεί εθνική καλλιέργεια, που η τιμή της διπλασιάστηκε από 0,5 σε 1 πέσος. Πέρα για πέρα ενδεικτικές της ληστρικής πολιτικής που ακολουθείται στις τιμές, είναι οι διψήφιες ποσοστιαίες αυξήσεις που ανακοινώθηκαν στις αρχές Δεκεμβρίου στο ηλεκτρικό, τα καύσιμα και το νερό.

Έτσι η φτώχεια της Αργεντινής ορίζεται από την εξής αντίφαση: Από την καθοδική πορεία από τη μια μεριά που ακολούθησαν μισθοί, μεροκάματα και συντάξεις σαν αποτέλεσμα της υποτίμησης του πέσο, και της ανεργίας που επέφερε η χρεοκοπία χιλιάδων επιχειρήσεων. Και από την άλλη μεριά, της αύξησης των τιμών όλων μα όλων των προϊόντων, εγχωρίων και εισαγόμενων, σαν αποτέλεσμα της ανατίμησης του δολαρίου…

Επακόλουθο της κρίσης και της γενικευμένης φτώχειας είναι η Αργεντινή, που κατά τη διάρκεια όλου του προηγούμενου αιώνα εξήγαγε δυναμισμό και ηγεμονία σε όλη τη Λατινική Αμερική και εισήγαγε μετανάστες, σήμερα να απειλεί με φαινόμενα ντόμινο μεταδίδοντας την κρίση της σε γειτονικά κράτη όπως η Παραγουάη και να εξάγει μετανάστες βασικά προς την Ιταλία και την Ισπανία. Μόνο που αυτό το ταξίδι που ακολουθεί την ίδια διαδρομή με το ταξίδι που έκαναν οι πατεράδες ή οι παππούδες των σημερινών μεταναστών δεν διαφέρει ως προς την κατεύθυνση, αλλά κυρίως ως προς τις ελπίδες που το συνοδεύουν…

Επίσκεψη σε δημόσιο νοσοκομείο του Μπουένος Άιρες

Ένα από τα πρώτα μέρη που επισκεφθήκαμε στο Μπουένος Άιρες ήταν το γενικό νοσοκομείο Κάρλος Ντουράν. Ένα από τα ελάχιστα δημόσια νοσοκομεία. Πρέπει να διευκρινίσουμε όμως ότι ακόμη και στην Αργεντινή που τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 δέχτηκε χωρίς αναισθητικό όλα τα πειράματα της Σχολής του Σικάγο και τις πιο άγριες ιδιωτικοποιήσεις οι ασθενείς εισέρχονται στα δημόσια νοσοκομεία για εξετάσεις και νοσηλεύονται δωρεάν. Αυτή η δυνατότητα σε συνδυασμό με την πρωτόγνωρη φτώχεια έχει προκαλέσει το αδιαχώρητο στους θαλάμους όλων των κλινικών. Η παιδίατρος Σεσίλια Τόρες μας εξηγεί: «Εδώ καταλήγουν όσοι δεν έχουν λεφτά, ασφάλιση, χαρτιά. Λόγος για να μείνουν στο νοσοκομείο οι περισσότεροι απ’ όσους είναι εδώ δεν υπάρχει. Αλλά κάθονται επειδή εδώ τα φάρμακα παραχωρούνται δωρεάν, όπως και ένα πιάτο φαί. Αν βγουν έξω δεν θα έχουν χρήματα να αγοράσουν φάρμακα και η κατάστασή τους θα επιδεινωθεί. Το πρόβλημα όμως είναι ότι καθώς περικόπτονται οι κρατικές χρηματοδοτήσεις, όλο και συχνότερα δεν έχουμε φάρμακα να τους δώσουμε με αποτέλεσμα να νοσηλεύονται μεν, αλλά να αδυνατούμε να τους προσφέρουμε ακόμη και την βασική φαρμακευτική αγωγή!» Οι περικοπές όμως, έχουν σαν αποτέλεσμα να μην μπορούν να γίνουν και οι πιο απλές εξετάσεις από τους γιατρούς. «Πολλές φορές πρέπει να δουλεύουμε με ένα ζευγάρι γάντια όλη την ημέρα. Έχει τύχει να πρέπει να χρησιμοποιήσουμε το ίδιο ζευγάρι και την επόμενη ημέρα. Επειδή εισάγονται από τις ΗΠΑ η τιμή τους σε πέσος έχει τριπλασιαστεί ισχυρίζεται η διεύθυνση του νοσοκομείου κι έτσι απουσιάζει κι ο πιο βασικός εξοπλισμός. Τον περισσότερο χρόνο της ημέρας μας τον σπαταλάμε σκεπτόμενοι ευρεσιτεχνίες που θα υποκαταστήσουν την έλλειψη των υλικών».

Ταυτόχρονα τα περιστατικά όλο και πληθαίνουν. «Κάθε χρόνο, κάθε μήνα είναι και χειρότερα. Ιδιαίτερη έξαρση παρουσιάζουν οι παιδικές ασθένειες που προέρχονται από την κακή διατροφή και την ασιτία. Τα περιστατικά αναιμίας από την ασιτία και γαστρεντερίτιδας που προέρχεται από το μολυσμένο νερό καθημερινά είναι δεκάδες»…

Η ΣΤΡΑΤΙΑ ΤΩΝ ΚΑΡΤΟΝΕΡΟΣ

 

Πριν πέσει η νύχτα, την ώρα που οι υπάλληλοι των εμπορικών καταστημάτων αρχίζουν να βγάζουν τα σκουπίδια στα πεζοδρόμια, το Μπουένος Άιρες κατακλύζεται από τους καρτονέρος. Στην πρωτεύουσα μόνο, παρότι μπορείς να τους συναντήσεις σε κάθε γωνιά της Αργεντινής, υπολογίζεται ότι υπερβαίνουν τους 40.000! Τα εφόδιά τους είναι συνήθως ένα καροτσάκι από σούπερ μάρκετ ή άλλα αυτοσχέδια τροχήλατα μέσα που επάνω τους είναι προσαρμοσμένο ένα τεράστιο τσουβάλι. Τόσο μεγάλο ώστε να μπορεί να χωρέσει όσο το δυνατόν περισσότερα χαρτόνια.

Η αναζήτηση, η περισυλλογή και η πώληση των καρτονιών και των χαρτόκουτων στα οποία ήταν συσκευασμένα τρόφιμα και εμπορεύματα είναι η μοναδική πηγή διαβίωσης για χιλιάδες ανέργους. Μάλιστα το μονοπωλιακό καθεστώς εμπορίας της ανακύκλωσης του χαρτιού ώθησε τους καρτονέρος στη δημιουργία άτυπων προφανώς ενώσεων ώστε να εκβιάσουν την εταιρεία που αγοράζει το πεπιεσμένο χαρτί να τους επιτρέψει την είσοδο στο κύκλωμα…

Οι περισσότεροι καρτονέρος κατοικούν στις παράγκες της εξαθλίωσης που βρίσκονται περιμετρικά της πρωτεύουσας. Ο τόπος της κατοικίας τους διακρίνεται και από την εμφάνισή τους. Πολλές φορές μεταξύ των καρτονέρος διακρίνονται και άτομα που δεν έχουν διαβεί ακόμη την γραμμή της εξαθλίωσης, που βγαίνουν να μαζέψουν τα απομεινάρια της ημέρας με τις γυναίκες και τα παιδιά τους. Στο βλέμμα δε του περαστικού χαμηλώνουν τη ματιά τους, από φόβο μήπως τους αναγνωρίσει κάποιος γείτονας ή παλιός συνάδελφος…

ΜΠΙΣΑΣ ΝΤΕ ΜΙΖΕΡΙΑ: ΟΙ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΕΞΑΘΛΙΩΣΗΣ

ΠΑΡΑΓΚΟΥΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΠΕΙΝΑΣ, ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ

Μπάχο Φλόρες, Τρέιντα ι ούνο, Λα Μπόκα, Όνσε, Πλάζα Μιζερέρε, Σαν Τέλμο, Σολδότι και Λογκένο είναι ορισμένες μόνο, ελάχιστες για την ακρίβεια, από τις παραγκουπόλεις της εξαθλίωσης, τις μπίσας ντε μισέρια, που περιβάλλουν ή καλύτερα σφίγγουν σαν θηλιά την πόλη του Μπουένος Άιρες. Ο πληθυσμός τους είναι άγνωστος μια και κανείς δεν έχει ενδιαφερθεί να τον καταγράψει. Με βάση εκτιμήσεις ανθρώπων που ρωτήσαμε ο αριθμός των κατοίκων των μπίσας ντε μιζέρια κυμαίνεται από 500.000 έως ένα εκατομμύριο άτομα. Πολλοί μας είπαν ότι όλη η περιφέρεια της πρωτεύουσας, το Γκραν Μπουένος Άιρες, τον τελευταίο χρόνο έχει εξελιχθεί σε μπίσα ντε μισέρια.

Από τη δεκαετία του ΄70 ακόμη, κάθε κυβέρνηση που σεβόταν τον εαυτό της και το ρόλο της έστελνε μπουλντόζες και στρατό και τις κατεδάφιζαν. Οι προσπάθειες εγκαταλείφθηκαν σχεδόν οριστικά στις αρχές της δεκαετίας του ΄90. Όχι γιατί υιοθετήθηκε μια πολιτική κοινωνικής επανένταξης αυτού του κόσμου αλλά γιατί πλέον οι μπίσας ντε μισέρια διευρύνθηκαν ανεξέλεγκτα. Ήταν τα χρόνια της διακυβέρνησης του Μένεμ όταν το κλείδωμα της ισοτιμίας του πέσο στο δολάριο προκαλεί μια πλημμυρίδα κεφαλαίων στην Αργεντινή. Τα κεφάλαια αυτά κατευθύνθηκαν σε ιδιωτικοποιήσεις και εξαγορές επιχειρήσεων με αποτέλεσμα οι χρεοκοπίες επιχειρήσεων και η ανεργία να εκτοξευθούν σε δυσθεώρητα για την εποχή ύψη.

Το Μπάχο Φλόρες, περιμετρικά του οποίου – για λόγους ασφαλείας – περπατήσαμε είναι ίσως η πλέον ενδεικτική περίπτωση. Από το κέντρο του Μπουένος Άιρες απέχει τριάντα με σαράντα λεπτά. Αδύνατο να θυμηθείς το πλήθος και τα ονόματα των εργοστασίων που έκλεισαν, όπως η εικονιζόμενη κλωστοϋφαντουργία Βολκάνο που τη δεκαετία του ’80 απασχολούσε δύο χιλιάδες εργάτες. Κάθε πρωί γύρω στις 7.00 στην κεντρική διασταύρωση των οδών Κόμπο και Κουραπαλίγκε εκατοντάδες ίσως και περισσότεροι από χίλιοι άνεργοι εργάτες κοιτούν με αδημονία και απόγνωση τους οδηγούς των περαστικών αυτοκινήτων μήπως τους φωνάξουν για να κάνουν μεροκάματο. Το Μπάχο Φλόρες είναι το δικό μας Περιστέρι, Μενίδι, Κερατσίνι. Λίκνο μεταποιητικών δραστηριοτήτων έντασης εργασίας (κλωστοϋφαντουργίες, βυρσοδεψεία, τυπογραφεία, κλπ) κατά το παρελθόν και ταυτόχρονα μαγνήτης για δεκάδες χιλιάδες μετανάστες που έσπευδαν από τις επαρχίες του Βορρά αλλά και από την γειτονική Βολιβία, το Περού και την Παραγουάη να εργαστούν για ένα κομμάτι ψωμί. Μέχρι και πέρυσι όμως, που αυτό το κομμάτι ψωμί πληρωνόταν σε δολάρια, μετατρεπόταν σε διόλου ευκαταφρόνητα εμβάσματα που αποστέλλονταν στον τόπο καταγωγής των μεταναστών καλύπτοντας σχετικά εύκολα τις ανάγκες των πολυμελών οικογενειών τους. Από πέρυσι που αποσυνδέθηκε το πέσο από το δολάριο και η ισοτιμία του έναντι του αμερικανικού νομίσματος μειώθηκε κατά 72% οι μπίσας ντε μισέρια βυθίστηκαν στην εξαθλίωση και το έγκλημα. Στο Μπάχο Φλόρες, στο εσωτερικό του οποίου δεν εισχωρεί ούτε καν η αστυνομία πλέον, στις αρχές του Δεκέμβρη η τοπική μαφία σκότωσε έναν πικετέρο πυροβολώντας τον σχεδόν εξ επαφής στο στήθος. Το λάθος στο οποίο υπέπεσε αφορούσε τα συσσίτια που οργάνωναν οι τοπικές εργατικές επιτροπές. Η δίκαιη διανομή τους από τις οργανώσεις των πικετέρος στερούσε τη δυνατότητα λεηλασίας και εμπορευματοποίησης ακόμη και αυτής της πενιχρής κρατικής μέριμνας από την μαφία του Μπάχο Φλόρες…

Οι κάτοικοι των μπίσας ντε μισέρια επιβιώνουν από τα κρατικά συσσίτια, περισυλλέγοντας καρτόνια ή από τις επιδοτούμενες από το κράτος θέσεις εργασίας, τα πλάνες δε τραβάχο. Πρόκειται για εργασίες καθαριότητας πολλές φορές που αμείβονται με 150 πέσος τον μήνα και αφορούν δραστηριότητες στις οποίες ήδη απασχολείται μόνιμο προσωπικό του δημοσίου ή του Δήμου! Με αυτό τον τρόπο υπονομεύεται από τη μεριά των μονίμων οποιαδήποτε διεκδίκηση, ενώ αμφισβητείται ακόμη και αυτό το δικαίωμα στην εργασία. Ταυτόχρονα δημιουργείται ένας διπλός μηχανισμός εξαχρείωσης και εξαγοράς συνειδήσεων που στοχεύει από τη μια στη διάσπαση του ενιαίου μετώπου εργαζομένων και ανέργων που αποτελεί τη σημαντικότερη κατάκτηση του κινήματος των πικετέρος και από την άλλη στην επάνδρωση της στρατιάς των πουντέρος: Των λούμπεν και εξαθλιωμένων ανέργων που για να πάρουν ένα κομμάτι ψωμί μετατρέπονται σε εκλογικό μηχανισμό της κυβέρνησης και αιχμή του δόρατός της στην προσπάθεια άλωσης από τα μέσα του εργατικού κινήματος. Μία πέμπτη φάλαγγα που συγκροτείται από την πολιτική εκμετάλλευση της καθημερινής μιζέριας.

ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΤΑΚΤΙΚΗ: Λεηλασίες καταστημάτων

Την Πέμπτη 28 Νοέμβρη περισσότερα από τριακόσια άτομα εισέβαλλαν σε ένα σούπερ μάρκετ Καρφούρ στην συνοικία Σαν Φερνάντο στα περίχωρα του Μπουένος Άιρες λεηλατώντας τρόφιμα, ηλεκτρικά είδη, καλλυντικά και ότι άλλο εμπόρευμα υπήρχε στα ράφια του. Η είδηση την επόμενη μέρα έγινε πρωτοσέλιδη και ήταν το πρώτο θέμα στα δελτία ειδήσεων της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου. Το ερώτημα δε στις τηλεοπτικές συζητήσεις που τροφοδότησε η λεηλασία ήταν κατά πόσο η χώρα θα βυθιστεί στο χάος και την αναρχία όπως πέρυσι…

Η αντίδραση του Πόλο Ομπρέρο και όλων των οργανώσεων που συμμετέχουν στους πικετέρος ήταν άμεση και κατηγορηματική. Ο Νέστορ Πιτρόλα, ηγέτης του Πόλο Ομπρέρο, δήλωσε ότι αυτοί που συμμετείχαν στην λεηλασία, οι σακέος, πληρώθηκαν από τον μηχανισμό του Κάρλος Μένεμ, προκειμένου να στρώσουν το χαλί στις δυνάμεις καταστολής και να δυσφημίσουν τον αγώνα των πικετέρος ενάντια στην πείνα. Την ίδια επιθετική στάση κράτησαν απέναντι τους και όλες οι άλλες πολιτικές δυνάμεις που δραστηριοποιούνται στους πικετέρος. Με δηλώσεις που έκαναν στα μέσα ενημέρωσης ο Ραούλ Καστέλς από το Ανεξάρτητο Κίνημα Συνταξιούχων και Ανέργων (MIJD), ο Λουίς Ντ΄ Ελία από την Ομοσπονδία για τη Γη και την Κατοικία (FTV) και ο Φρέντι Μαρίνιο του Ταξικού Μαχητικού Ρεύματος (CCC) κατήγγειλαν τις λεηλασίες λέγοντας ότι εν όψει των διαδηλώσεων στις 19 και 20 Δεκεμβρίου ανάλογες επιθέσεις θα πληθύνουν, ώστε να νομιμοποιηθεί η καταστολή και πολύ περισσότερο να στραφούν ενάντια στους εργάτες και τους ανέργους τα μεσαία στρώματα και οι μικροϊδιοκτήτες* ένας διακαής και χρόνιος πόθος της κυβέρνησης. Δεν έλειψαν μάλιστα και καταγγελίες στον τύπο που υποδείκνυαν επώνυμους πολιτικούς παράγοντες του μενεμισμού, οι οποίοι στρατολογούσαν σακέος, δίνοντας τους 300 ή ακόμη και 400 πέσος, ώστε μέχρι τις 19 και 20 Δεκέμβρη να λεηλατούν συστηματικά εμπορικά μαγαζιά.

Κατειλημμένα εργοστάσια

Κυριακή 24 Νοεμβρίου, 5.45 τα ξημερώματα. Έξω από την κατειλημμένη επιχείρηση παραγωγής ετοίμων ενδυμάτων Μπρούκμαν  στο Μπουένος Άιρες σταματάνε απότομα πολιτικά οχήματα της Αστυνομίας. Από πίσω ακολουθούν ασθενοφόρα και πυροσβεστικά. Οι αστυνομικοί φορώντας μαύρες κουκούλες και με τα όπλα στα χέρια τους σπάνε την πόρτα της επιχείρησης και μπαίνουν μέσα. Όσοι εργάτες ήταν περιφρούρηση, ελάχιστοι όπως ήταν αναμενόμενο λόγω της ημέρας, συλλαμβάνονται. Δύο άντρες και τέσσερις γυναίκες και μαζί τους το παιδί μίας εργάτριας ηλικίας εννέα ετών οδηγούνται στο κρατητήριο. Τα τηλέφωνα παίρνουν φωτιά. Σε δύο ώρες έξω από το εργοστάσιο έχουν συγκεντρωθεί εξήντα άτομα και στις 11.00 περισσότεροι από χίλιοι. Με την παράσταση δικηγόρων καταφέρνουν λίγο μετά το μεσημέρι να αποφυλακιστούν οι εργάτες. Σε συνέντευξη τύπου που δίνεται μερικές ώρες αργότερα καταγγέλλεται η φασιστική συμπεριφορά των αστυνομικών, όπως και η λεηλασία που έκαναν στο εργοστάσιο τη λίγη ώρα που έμειναν οι αστυνομικοί μαζί με τον πρώην ιδιοκτήτη της επιχείρησης. Έκλεψαν τον υπολογιστή που είχαν αρχείο της παραγωγής, τις παραγγελίες και τα λογιστικά, μηχανές ραφής μέχρι και μία ακριβή πόρτα… Ούτε όμως και αυτή τη φορά κατάφεραν να σπάσουν την κατάληψη στο εργοστάσιο Μπρούκμαν. Όπως συνέβη και τον Μάρτιο η προσέλευση χιλιάδων εργατών και πικετέρος από όλο το Μπουένος Άιρες έκανε την αστυνομία να υποχωρήσει και την επιχείρηση ανακατάληψης να χαρακτηριστεί αποτυχημένη.

Το συγκεκριμένο εργοστάσιο πέρασε στα χέρια των εργατών στις 18 Δεκεμβρίου του 2001. Μία μέρα πριν την λαϊκή και εργατική εξέγερση. Τα 56 άτομα που δούλευαν αποφάσισαν να το καταλάβουν επειδή ο ιδιοκτήτης δεν τους πλήρωνε. Αρχικά ο μισθός ήταν 100 πέσος την εβδομάδα. Μετά έγινε 50 έως 70, αναλόγως της πορείας των πωλήσεων. Την Παρασκευή 14 Δεκεμβρίου το βδομαδιάτικο που τους περίμενε ήταν …δύο πέσος. Τότε ξεχείλισε το ποτήρι και οι πιο πρωτοπόροι εργάτες προετοίμασαν την απόφαση για κατάληψη. Σήμερα που το εργοστάσιο παράγει υπό εργατικό έλεγχο το βδομαδιάτικο όλων των εργατών είναι 150 πέσος.

Το Μπρούκμαν είναι μία μόνο από τις 1.800 καταλήψεις μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου της Αργεντινής, σε ένα σύνολο 200.000 ανάλογου μεγέθους επιχειρήσεων. Οι μαζικές καταλήψεις εργοστασίων έδωσαν πρόσφατα την αφορμή στον Εκόνομιστ να παρομοιάσει την Αργεντινή με την Πετρούπολη των μπολσεβίκων του 1917. Ανάλογοι χαρακτηρισμοί αφθονούν και στα μέσα ενημέρωσης της Αργεντινής.

Αγωνία για το μεροκάματο

 

Το εργοστάσιο που επισκεφθήκαμε λέγεται Γκρισινόπολι και παράγει κριτσίνια. Είναι στο κέντρο της πρωτεύουσας σε μία γειτονιά από αυτές που οι Αργεντινοί χαρακτηρίζουν συνοικίες τη μεσαίας τάξης. Έξω από το εργοστάσιο ήταν κρεμασμένο ένα μεγάλο πανό που έγραφε: «Ενάντια στην έξωση, Χτυπώντας έναν, μάς χτυπάτε όλους». Υπογραφή: Εργάτες και Εργάτριες της Γκρισινόπολι. Στο εργοστάσιο μας υποδέχεται ο εργάτης Σεφερίνο Γκόμεζ που όλο αυτό το διάστημα έχει αναλάβει την εκπροσώπηση του εργοστασίου προς τα έξω. Με το που μπαίνουμε μέσα θεωρεί υποχρέωσή του να μας δείξει τις γραμμές παραγωγής που εξακολουθούν να λειτουργούν και την καθαριότητα που υπάρχει στο χώρο και τα μηχανήματα. Και μόνο η αίσθηση που δίνουν τα πρώτα λεπτά της επίσκεψης πείθουν ότι πρόκειται για μία πράξη που εκπορεύεται από το ένστικτο αυτοσυντήρησης της εργατικής τάξης. Για ένα ολόκληρο κίνημα που έρχεται να ικανοποιήσει τις πιο υλικές, άμεσες, καθημερινές και χειροπιαστές ανάγκες της τάξης.

«Επί εννέα ολόκληρους μήνες ο ιδιοκτήτης δεν μας πλήρωνε. Όταν τον πιέζαμε ασφυκτικά μόνο, μας έδινε έναντι πάντα πατακόνες (σ. σ. νόμισμα που εκδίδεται αποκλειστικά στο Μπουένος Άιρες και δεν γίνεται δεκτό για αγορές απ’ όλα τα μαγαζιά). Άλλες φορές πάλι μας έδινε κουτιά με κριτσίνια, τα οποία μας τα χρέωνε για να τα πουλήσουμε και να πάρουμε τα χρήματα. Στις 3 Ιουνίου του 2002 αποφασίσαμε να σταματήσουμε την δουλειά αν δεν μας πληρώσει. Συναντιόμαστε μαζί του και ζητάμε βδομαδιάτικο 120 πέσος. Μας αντιπροτείνει 20. Αρνούμαστε να δουλέψουμε και τότε ο ιδιοκτήτης εγκαταλείπει την επιχείρηση και φεύγει». Η απροθυμία του ήταν αποτέλεσμα της γενικότερης οικονομικής κρίσης; ρωτάμε τον Σεφερίνο. Η απάντησή του ήταν κατηγορηματική: «Όχι. Τα χρήματα που κέρδιζε από δω, τα οποία δεν ήταν και λίγα, τα επένδυε σε άλλες δουλειές, στην κερδοσκοπία, όπου έβγαζε περισσότερα». Η λειτουργία της επιχείρησης όμως δεν ξεκινάει αμέσως. «Τις δύο πρώτες εβδομάδες είχαμε κλειστεί μέσα στην επιχείρηση για να μην έρθουν να κάνουν κατασχέσεις οι αρχές και κοιταζόμασταν. Δεν ξέραμε τι να κάνουμε. Απευθυνθήκαμε στο συνδικάτο και σχεδόν μας έδιωξαν. Μας είπαν ότι δεν μπορούν να κάνουν τίποτε. Όλα ξεκίνησαν όταν κρεμάσαμε έξω από το εργοστάσιο ένα πανό. Τότε ήρθαν εδώ και ενδιαφέρθηκαν οι άνθρωποι από τη Λαϊκή Συνέλευση της γειτονιάς. Δεν σας κρύβω μάλιστα ότι στην αρχή τους κοιτάγαμε καχύποπτα».

«Το μεγαλύτερο πρόβλημα που έπρεπε να ξεπεράσουμε ήταν το νομικό, όπως και η στάση που έπρεπε να κρατήσουμε απέναντι στον παλιό ιδιοκτήτη, ο οποίος μόλις έγινε γνωστή η πρόθεσή μας να λειτουργήσουμε το εργοστάσιο το διεκδίκησε. Τελικά διεκδικήσαμε από το κράτος να μας παραχωρήσει το εργοστάσιο χωρίς να πληρώσουμε τίποτε και απαιτήσαμε επιπλέον από την κυβέρνηση 15.000 πέσος. Τέθηκε στη Βουλή, όπου παρά την αρχική οργισμένη αντίδραση των άλλων κομμάτων τελικά το αίτημα της οικονομικής μας ενίσχυσης έγινε δεκτό και ψηφίστηκε. Για να γίνει αυτό φυσικά κινητοποιούμασταν καθημερινά. Έτσι ξεκίνησε η παραγωγή». Ο νόμος όμως διασφάλισε και στο ακέραιο τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα του πρώην εργοδότη. «Μετά από πολλές ταλαιπωρίες και συμβιβασμούς δεχτήκαμε ένα νόμο που μας δίνει τη δυνατότητα να λειτουργούμε το εργοστάσιο επί δύο χρόνια και υπό τον όρο φυσικά ότι κάθε μήνα θα πληρώνουμε σε κάτι κερδοσκόπους που αγόρασαν εν τω μεταξύ το εργοστάσιο 2.000 πέσος τον μήνα! Είναι πολύ μεγάλο ποσό. Όσο καταφέρνουμε και το συγκεντρώνουμε από τις πωλήσεις, τόσο θα έχουμε δουλειά. Διαφορετικά θα μας πετάξουν έξω». Μέχρι στιγμής τα βγάζουν αυτά τα λεφτά; ρωτήσαμε τον Σεφερίνο Γκόμεζ. «Όχι» ήταν η απάντησή του! «Τον προηγούμενο μήνα δανειστήκαμε 1.700 πέσος από την Λαϊκή Συνέλευση. Τώρα πηγαίνουμε στο Πανεπιστήμιο και πουλάμε τα κριτσίνια. Σε λίγες εβδομάδες όμως οι σχολές θα κλείσουν για καλοκαιρινές διακοπές. Δεν ξέρουμε τι θα γίνει. Το πρόβλημα μας είναι ότι δεν έχουμε πρόσβαση στην τραπεζική χρηματοδότηση, όπως έχουν όλες οι άλλες επιχειρήσεις, ενώ τις πρώτες ύλες, αλεύρι ειδικά και νάιλον συσκευασίας, μάς τις πουλάνε πανάκριβες και χωρίς πίστωση. Δεν μπορεί να λειτουργήσει επιχείρηση έτσι. Με ότι λεφτά μας μείνουν αγοράζουμε πρώτες ύλες, παίρνουμε τους μισθούς μας, παράγουμε, πουλάμε και πάλι από την αρχή…».

Η προσγείωση στην πραγματικότητα ήταν αναπάντεχη και σκληρή. Πιστεύετε ότι θα τα καταφέρετε; τολμάμε στο τέλος και τον ρωτάμε… «Δεν ξέρω. Αν θα μπορέσουμε με τη σκληρή δουλειά μας να βάλουμε το εργοστάσιο σε ένα καλό δρόμο, ναι. Είναι όμως πολύ δύσκολο, όσο και να προσπαθήσουμε. Αν κάπου ελπίζουμε είναι στους πικετέρος και τους αγώνες τους»…

Η απάντησή του ήταν τόσο φυσιολογική που ακόμη και τώρα μας έχει μείνει η απορία: Είχε επίγνωση του άλματος που έκανε, εναποθέτοντας στους πικετέρος το μέλλον του κατειλημμένου εργοστασίου στο οποίο εργαζόταν;

Η επόμενη μέρα των καταλήψεων

Η κρατική βία, όπως με τόσο βάρβαρο τρόπο εκδηλώθηκε στο Μπρούκμαν και η οικονομική βία που απειλεί κάθε στιγμή τη Γκρισινόπολι στοχεύει πολύ περισσότερο στις τάσεις αναβάθμισης του αγώνα και πολιτικοποίησής του, όπως αυτές γεννιούνται στους πιο πρωτοπόρους εργάτες που από τώρα διακρίνουν ότι το άλμα στο ουρανό που έχουν πραγματοποιήσει αν δεν ολοκληρωθεί, αν η οικονομική πάλη τους για το μεροκάματο δεν μετασχηματιστεί και δεν αναβαθμιστεί σε πολιτική πάλη, αν δεν τεθεί δηλαδή ζήτημα εξουσίας, άμεσα, κινδυνεύει να γίνει άλμα στο κενό.

Ο ηρωικός καθημερινός αγώνας δεκάδων χιλιάδων εργατών που κρατάνε τα εργοστάσια, τις κλινικές και τα λεωφορεία με νύχια και με δόντια, κοιτώντας με αγωνία έξω από τις γρίλιες κάθε φορά που σταματάει αυτοκίνητο, δεν αποδεικνύει μόνο την δυνατότητα της εργατικής τάξης να ελέγξει την παραγωγή και την ικανότητά της να διαχειριστεί τον κοινωνικό πλούτο. Δείχνει εξ ίσου έντονα ότι ο αγώνας για τον εργατικό έλεγχο στο κάθε εργοστάσιο είναι αναπόσπαστος από τον αγώνα για την ανατροπή της αστικής πολιτικής εξουσίας και την εργατική εξουσία. Δείχνει ότι όσα εργοστάσια κι αν περάσουν στα χέρια των εργατών η κατάκτησή αυτή θα είναι ηρωική, μα πρόσκαιρη. Οι σχέσεις της ατομικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής και της μισθωτής σκλαβιάς θα ξαναμπαίνουν στο εργοστάσιο κάθε φορά που θα ανοίγει η πύλη με τον έξω κόσμο. Η απαλλοτρίωση του κάθε απαλλοτριωτή θα είναι μισό μόνο βήμα για την ανατροπή των εκμεταλλευτικών σχέσεων. Αναγκαία μεν, αλλά όχι ικανή συνθήκη για την απελευθέρωση της εργατικής τάξης, όσο ο κρατικός μηχανισμός θα είναι στα χέρια της αστικής τάξης.

Τουκουμάν: κρίση των περιφερειών

Το Τουκουμάν είναι η μικρότερη από τις 23 επαρχίες της Αργεντινής. Βρίσκεται στα βορειοανατολικά της χώρας και η πρωτεύουσα του, το Σαν Μιγκέλ, απέχει 1.30 περίπου χιλιόμετρα από το Μπουένος Άιρες ή σχεδόν δύο ώρες με το αεροπλάνο. Μέχρι πρόσφατα ήταν γνωστό για τον δυσανάλογο υψηλό – σε σχέση με το ειδικό του βάρος στη χώρα – φόρος αίματος που είχε πληρώσει στους λαϊκούς αγώνες. Μόνο κατά τη διάρκεια της χούντας του Χόρχε Βιντέλα, από τους 40.000 εξαφανισμένους αριστερούς οι 4.000 προέρχονταν από το Τουκουμάν, ή τον «Κήπο της Δημοκρατίας» κατά την προσφιλή έκφραση των Αργεντινών που έτσι αποδίδουν τη δέουσα τιμή στον τόπο όπου ανακηρύχτηκε η ανεξαρτησία της χώρας τον προηγούμενο αιώνα.

Το Τουκουμάν ήρθε ξανά στην επικαιρότητα μόλις πριν λίγες εβδομάδες με έναν εξ ίσου τραγικό τρόπο. Ήταν στα μέσα Νοεμβρίου συγκεκριμένα, όταν η ισπανική εφημερίδα Ελ Παΐς αποκάλυψε πως δεκάδες παιδιά πεθαίνουν από την πείνα. Οι φωτογραφίες που δημοσίευσε με το απλανές βλέμμα των σκελετωμένων παιδιών έκαναν μονομιάς τον γύρο του κόσμου.

Η επίσκεψη μας στο Τουκουμάν δεν θα είχε πραγματοποιηθεί αν δεν ήταν σαφές ότι στο Τουκουμάν, πέρα από την γενική οικονομική κρίση εκφράζεται και μία επιπλέον, δευτερεύουσας σημασίας, κρίση που έχει οδηγήσει στον θάνατο δεκάδες ανθρώπους: Η κρίση των επαρχιών όπως αυτή προσδιορίζεται από την υπερχρέωση τους απέναντι στο κράτος και τους διεθνείς ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς και την χρεοκοπία των τοπικών κυβερνήσεων που σε τελική ανάλυση δημιουργεί θέμα συνοχής της ίδιας της χώρας. Η παρέμβαση αυτής ακριβώς της επιπρόσθετης αντίθεσης είναι που οδηγεί σε έκρηξη το κοινωνικό ζήτημα στο Τουκουμάν, όπως σε μικρότερο βαθμό το οδηγεί στην έκρηξη στις επαρχίες Τσάκο, Χουχούι, Σάλτα και Τσουμπούτ, όπου κι εκεί καθημερινά σημειώνονται θάνατοι παιδιών από την ασιτία.

Στο δρόμο από το αεροδρόμιο μέχρι την πόλη του Τουκουμάν συναντάς δεκάδες κάρα, ενώ δεξιά και αριστερά του δρόμου βρίσκονται εκατοντάδες παράγκες κατασκευασμένες από ξύλο, τσίγκο και νάιλον. Στο κυβερνητικό μέγαρο του Σαν Μιγκέλ, μπροστά στην πανύψηλη καγκελωτή πύλη της εισόδου, αψηφώντας τον καυτό ήλιο την τρομερή ζέστη και την αποπνικτική ατμόσφαιρα που δημιουργεί η υγρασία, βρίσκονται εκατοντάδες άνθρωποι συνωστισμένοι επάνω στο πεζοδρόμιο και με την πλάτη στο δρόμο. Στο προτεταμένο χέρι τους κρατάνε κάποια χαρτιά που αγωνίζονται να τα παραδώσουν στον άνθρωπο που βρίσκεται εντός του κτιρίου. Είναι οι αιτήσεις τους για να ενταχθούν σε κάποιο πρόγραμμα προσωρινής, εβδομαδιαίας για την ακρίβεια, επιδοτούμενης εργασίας (πλαν δε τραβάχο). Η σκηνή αυτή προκαλεί απορία μόνο στους ξένους. Στην πόλη επαναλαμβάνεται καθημερινά.

Δημοσιονομική κρίση

Η δημοσιονομική κρίση γίνεται εμφανής στον επισκέπτη του Τουκουμάν από τη στιγμή που θα πιάσει στα χέρια του τα χαρτονομίσματα της επαρχίας. Σε όλη την Αργεντινή κάθε επαρχία εκδίδει το δικό της χαρτονόμισμα που πολλές φορές δεν γίνεται δεκτό σε άλλες επαρχίες. Στο Τουκουμάν όμως υπάρχει ένας καταιγισμός χαρτονομισμάτων, όπως είναι τα Μποκάντε, τα Τίκετ Κανάστρα, τα Προμς, τα Τσέκες Ντιφερίδας και πολλά άλλα που παρότι γράφουν μεν επάνω ότι αντιστοιχούν σε πέσος αν τα πάρεις στα χέρια σου μάλλον έχασες. Στα ανταλλακτήρια συναλλάγματος μετατρέπονται σε κανονικά πέσος όχι με ισοτιμία ένα προς ένα αλλά ένα από δαύτα προς 0,8 ή ακόμη και 0,7 πέσος. Με ορισμένα δεν μπορείς να αγοράσεις τσιγάρα ή να βάλεις βενζίνη κ.λπ, κ.λπ. Η κυβέρνηση τα εκδίδει όποτε δεν έχει να πληρώσει τους δημοσίους υπαλλήλους, με αποτέλεσμα ακόμη και αυτός ο εικονικός μισθός που παίρνουν να καταβάλλεται με οιονεί χρήμα.

Πεθαίνοντας στο Τουκουμάν

Τουλάχιστον το 40% των 1.300.000 κατοίκων του Τουκουμάν είναι άνεργοι. Η πλειοψηφία τους, έχει να δουλέψει δύο ακόμη και τρία χρόνια. Επιπλέον τουλάχιστον ένα 20% του πληθυσμού υποαπασχολείται. Πρακτικά μόνο ο ένας στους τρεις δουλεύει. Ενώ με επίσημα στοιχεία οι 900.000 είναι βυθισμένοι στην απόλυτη φτώχεια. Προσοχή: όχι κάτω από το επίσημο όριο φτώχειας αλλά στην εξαθλίωση!

Κι αυτοί όμως που δουλεύουν αμείβονται με 300 έως 400 πέσος το μήνα. Δηλαδή εκατό ευρώ! Και υπάρχουν και χειρότερα, όπως είναι οι εργαζόμενοι στα σούπερ μάρκετ του Τουκουμάν που δουλεύουν για ένα πέσο την ώρα (100 δραχμές) ή οι εργάτες στα εργοστάσια και τα χωράφια που για δύο πέσος την ώρα δουλεύουν δέκα και ένδεκα ώρες τη μέρα. Στο Τουκουμάν επίσης συναντάει κανείς τους μοτοκέρος. Παιδιά με μηχανάκια που για ένα πέσος κάνουν διάφορα θελήματα: Ψωνίζουν, πληρώνουν λογαριασμούς, μεταφέρουν επιστολές ή δέματα κλπ.

Πρώτος σταθμός μας στο Τουκουμάν ήταν το νοσοκομείο παίδων της πόλης. Ούτε μία γωνία δεν υπήρχε πάνω από το ισόγειο που το βλέμμα να μην συναντηθεί με τη φρίκη και την απερίγραπτη δυστυχία. Η τετράχρονη Φλορένσια είναι ενός έτους και ζυγίζει 4,5 κιλά. Το φυσιολογικό για την ηλικία της βάρος είναι 9,5 κιλά. Λόγω της αδυναμίας πάσχει από υδροκεφαλία. Η Λουσία που εικονίζεται στην επόμενη φωτογραφία είναι πέντε μηνών και το βάρος της είναι 3,5 κιλά, όταν το μέσο φυσιολογικό βάρος για την ηλικία της είναι τουλάχιστον 6,5 κιλά. Η ατροφία τής έχει προκαλέσει πρόβλημα στο νευρικό σύστημα. Ξεπερνιούνται τα προβλήματα με τον ερχομό τους στο νοσοκομείο; ρωτήσαμε την εικονιζόμενη γιατρό Μέρι Καραμπαγκάλ που εφημέρευε εκείνη την ημέρα. «Άλλες φορές ναι άλλες φορές όχι. Τις τελευταίες δεκαπέντε ημέρες έχουν πεθάνει δεκαεννέα παιδιά. Οτιδήποτε άλλο περιστατικό πλέον το διώχνουμε και κρατάμε μόνο τα περιστατικά ασιτίας. Όλο το νοσοκομείο εξυπηρετεί τέτοια προβλήματα», μας τόνισε. Και συνέχισε: «Πρέπει όμως να καταλάβετε δύο πράγματα. Πρώτον ότι ο θάνατος από την πείνα στο Τουκουμάν δεν είναι κάτι καινούργιο. Ανέκαθεν είχαμε ανάλογα περιστατικά. Απλά τώρα λόγω της κρίσης υπάρχει μία έκρηξη. Δεύτερον, ότι όσο τραγικές κι αν είναι αυτές οι σκηνές, η ασιτία δεν αφορά μόνο τα παιδιά. Αφορά και εμάς τους ίδιους. Μας αφορά όλους. Για παράδειγμα, εδώ το νοσοκομείο, λόγω περικοπών, έχει πάψει να δίνει λεφτά για να πίνουμε γάλα εμείς οι εργαζόμενοι, όπως συνέβαινε παλιότερα»…

Πολλοί γιατροί υποστήριζαν πως στο νοσοκομείο συναντάς μόνο την κορυφή του παγόβουνου καθώς πολλά περιστατικά δεν περνούν καν την πύλη του. Με βάση επίσημα στοιχεία ένα στα δέκα παιδιά του Τουκουμάν κάτω των έξη ετών αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα με τη διατροφή του, ενώ 3.700 γυναίκες είναι γνωστό ότι βρίσκονται στην ίδια κατάσταση.

Ανάλογη τριτοκοσμική κατάσταση επικρατούσε και στο γενικό νοσοκομείο της πόλης που επισκεφθήκαμε. Ήταν μάλιστα μέρα εφημερίας. Παρόντες τρεις γιατροί και δώδεκα ειδικευόμενοι, που στην Αργεντινή δεν πληρώνονται όταν απασχολούνται στα νοσοκομεία. Δεκαπέντε άτομα εναντίον 250 έως 300 περιστατικών που είχαν κατακλύσει το νοσοκομείο, το οποίο δεν διέθετε περισσότερα από 24 δωμάτια με τρεις τέσσερις κλίνες έκαστο! Σε «καυτά κρεβάτια» έπρεπε να μετονομαστεί το νοσοκομείο υποστηρίζει ένας γιατρός λέγοντας μας ότι τα κρεβάτια δεν προλαβαίνουν να αδειάσουν ούτε για ένα λεπτό και αμέσως έρχεται άλλος ασθενής. Οι άνθρωποι πεθαίνουν από έλλειψη φαρμάκων. Έχουν πάψει να μας χορηγούν και τα πλέον στοιχειώδη». Το πιο απίστευτο απ΄ όσα είδαμε στο νοσοκομείο ήταν στη γυναικολογική κλινική στο τμήμα λοχείας, όπου ένα κρεβάτι το μοιράζονταν δύο γυναίκες…

Επόμενο σταθμός μας στο Τουκουμάν ήταν το χωριό Λος Ράλος, 25 χιλιόμετρα δυτικά του Σαν Μιγκέλ. Η διαδρομή με το αυτοκίνητο διήρκεσε σαράντα λεπτά. Κατά τη διάρκεια αυτής της ώρας στη θέα των αχανών εκτάσεων καλλιέργειας ζάχαρης που απλώνονταν δεξιά και αριστερά του δρόμου στον οποιονδήποτε θα γεννιόταν η εξής απορία: Δεδομένης ακόμη και της ταξικής διαίρεσης της γης και της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης της αγροτικής παραγωγής, πως είναι δυνατό να πεθαίνουν μαζικά οι άνθρωποι από την πείνα στο χωριό όταν υπάρχουν τόσα εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα εύφορης γης; Στην Ελλάδα, ακόμη και σήμερα οι φτωχοί αγρότες που στερούνται γης, διαθέτουν λίγα τετραγωνικά μέτρα γης, ώστε να καλλιεργούν λαχανικά και κηπευτικά για τις προσωπικές τους ανάγκες. Για να μη πεθάνουν από την πείνα. Στην Αργεντινή γιατί όχι; «Παλιά, μας λεει ο συνομιλητής μας, όλοι σχεδόν οι αγρότες διέθεταν 10 ακόμη 20 ακρς (σ. σ. μέτρο επιφάνειας ίσο περίπου με τέσσερα τετραγωνικά στρέμματα). Στη συνέχεια όμως όλη, μα όλη τη γη την αγόρασαν οι ξένες επιχειρήσεις που εξαγόρασαν αρχικά τα εργοστάσια. Σε αυτή την περιοχή πριν δεκαπέντε χρόνια υπήρχαν περίπου 25 βιομηχανίες ζάχαρης. Τώρα έχουν μείνει έξη ή επτά». Οι συνομιλητές μάς δείχνουν τις βιομηχανίες που έχουν απομείνει ξεχωρίζοντας την κάθε μία με βάση την εθνικότητα της εταιρίας: Η γαλλική, η ισπανική κ.λπ, κ.λπ. Στις επιχειρήσεις επεξεργασίας ζάχαρης και συσκευασίας λεμονιών δουλεύουν 90.000 περίπου άτομα. Είναι οι λεγόμενοι κατσετέρος. Η αμοιβή τους είναι 15 πέσος την ημέρα ή 4 ευρώ. Η αμοιβή αυτή δεν διαρκεί όλο τον χρόνο καθώς απασχολούνται για λιγότερο από έξη μήνες τον χρόνο. Το Νοέμβριο όλοι κάθονται. Με αυτά τα χρήματα λοιπόν θα πρέπει να περάσουν και τους δώδεκα μήνες.

Μπλόκα και συσσίτια ενάντια στην πείνα

Φτάνοντας στο ύψος του χωριού Λος Ράλος ο δρόμος είναι κομμένος από μπλόκο των πικετέρος. Γύρω στα δεκαπέντε ρακένδυτα παιδιά και άλλοι τόσοι ενήλικες, σταματάνε κάθε διερχόμενο όχημα ζητώντας λεφτά ώστε να συγκεντρώσουν το ποσό που χρειάζεται για να καταφέρουν να πάνε στη μεγάλη διαδήλωση που θα γίνει στις 19 και 20 Δεκέμβρη με αφορμή την επέτειο του ενός χρόνου από το Αργεντινάζο. Όλοι σχεδόν οι οδηγοί κάτι δίνουν.

Μαζί με τους πικετέρος κατευθυνόμαστε στο συσσίτιο του χωριού, το κομεδόρες. Πρόκειται για συσσίτια που οργανώνει το Πόλο Ομπρέρο και οι πικετέρος. Τα χρήματα τα διεκδικούν με αγώνες και τα παίρνουν από το κράτος. Χάρη σε αυτή την πρωτοβουλία που είναι πλέον θεσμός σε όλη την έκταση της αργεντίνικης γης, από τα μπάριος του Μπουένος Άιρες μέχρι τις επαρχίες, η Αργεντινή δεν έχει μετατραπεί σε Μπιάφρα. Οι σκηνές των παιδιών που περιμένουν με το πλαστικό ή το σιδερένιο πιάτο να έρθει το φαγητό ήταν συγκλονιστικές. Τα παιδιά αυτά τρωνε πέντε ημέρες την εβδομάδα, μια φορά την ημέρα. Τόσα λεφτά δίνει το κράτος. Το φαγητό είναι μια πίτα με ένα κομμάτι κρέας ή τυρί. Το αποτέλεσμα είναι μόνιμα να υποεκτιμάς την ηλικία τους. Κανένα παιδί δεν έχει θραφεί σωστά. Πολλά έπασχαν από ραχίτιδα. Ενώ πολλοί άλλοι, όχι μόνο παιδιά, δεν είχαν δόντια. Ο λόγος απλός: Για να διασκεδάσουν την πείνα τους μικροί και μεγάλοι, μέχρι να έρθει η ώρα του συσσιτίου ή όταν το στομάχι άδειαζε, έτρωγαν ζάχαρη. Το μοναδικό φαγώσιμο είδος…

Το Λος Ράλος, που από τους 9.000 κατοίκους του οι 2.000 είναι άνεργοι και τα 3.000 παιδιά, είχε γνωρίσει και καλύτερες μέρες πριν γίνει τόπος δυστυχίας. Η παρακμή του ξεκίνησε ακριβώς πριν δεκατρία χρόνια όταν έκλεισαν τα εργοστάσια ζάχαρης. Εκείνη τη χρονιά μέσα σε λίγους μήνες το 75% των κατοίκων του μετανάστευσε στο Μπουένος Άιρες!

Ο ξεριζωμός τους όμως δεν γλίτωσε από την πείνα κανέναν. Ούτε αυτούς που μετακόμισαν στα άθλια περίχωρα του Μπουένος Άιρες, ούτε αυτούς τους λίγους που απέμειναν προσδοκώντας πως με την αποχώρηση της πλειοψηφίας του κόσμου θα μειωθεί η ανεργία. Στο Λος Ράλος, αν η ζωή συνεχίζεται κανονικά αυτό οφείλεται στα συσσίτια. Σε όλο το χωριό δίνονται τρία συσσίτια. Χάρη στα κομεδόρες μας είπε ένας κάτοικος του χωριού η ζωή μας έχει ηρεμήσει. Σ’ ένα από αυτά η πρόεδρος Ντολόρες Ντίαλ κι ο οικονομικός υπεύθυνος Αμέρικο Κάσερες μας εξηγούν τις υπεράνθρωπες προσπάθειες που καταβάλλουν για να ταίσουν 136 παιδιά για είκοσι ημέρες με 1.439 πέσος. Δηλαδή με 0,53 πέσος την ημέρα ανά παιδί ή 53 δραχμές! Με ανεξήγητη επιμονή επιδεικνύουν το βιβλίο εσόδων και εξόδων, που χαρακτηρίζεται από μία τάξη εντελώς ασύμβατη με τις αργεντίνικες συνήθειες. Ο λόγος της επιμονής τους ερμηνευόταν αν κάποιος κοίταγε τα πρωτοσέλιδα του επαρχιακού τύπου εκείνης της ημέρας, Τετάρτη 4 Δεκεμβρίου, που όλα αναφέρονταν στον υπεύθυνο συσσιτίων της τοπικής κυβέρνησης που πήρε τα λεφτά και εξαφανίστηκε! Στο πρώτο άκουσμα απίστευτο, στην Αργεντινή όμως της γενικευμένης διαφθοράς πέρα για πέρα συνηθισμένο. Η έκταση της διαφθοράς στην Αργεντινή ξεπερνάει οποιαδήποτε εμπειρία αν σκεφτούμε επιπλέον ότι στο Τουκουμάν τις τελευταίες εβδομάδες έχει εγκατασταθεί και η γυναίκα του προέδρου της χώρας, η Τσίτσε Ντουάλντε, προσπαθώντας να συντονίσει την ανθρωπιστική βοήθεια που καταφθάνει. Στην πραγματικότητα για να κερδίσει τις πολιτικές εντυπώσεις. Και παρόλα αυτά η βοήθεια μπαίνει στις τσέπες κυβερνητικών αξιωματούχων με κάθε επισημότητα…

Πρέπει τέλος να αναφερθεί ότι τα συσσίτια των πικετέρος δεν βρίσκονται σε παράλληλη πορεία ακόμη και με αυτές τις κυβερνητικές διακηρύξεις για την αντιμετώπιση της πείνας. Όχι μόνο στο Τουκουμάν, αλλά και σε ολόκληρη τη χώρα η κυβέρνηση και ο κομματικός μηχανισμός των περονιστών αρνείται να προσφέρει οικονομικά βοηθήματα σε όσους γονείς στέλνουν τα παιδιά τους σε συσσίτια του Πόλο Ομπρέρο, δηλώνοντας ότι όποιος πάει εκεί μπαίνει σε μαύρη λίστα…

Απλήρωτοι καθηγητές

Σε αγωνιστικό αναβρασμό βρισκόταν τις ημέρες της επίσκεψης μας στο Τουκουμάν και το πανεπιστήμιο της πόλης. Αφορμή ήταν η απόφαση της κυβέρνησης να κλείσει δύο τμήματα της σχολής Καλών Τεχνών, με το δικαιολογητικό ότι δεν υπάρχουν χρήματα. Αιτία η βαθιά οικονομική κρίση που έχει οδηγήσει εκατοντάδες φοιτητές να εγκαταλείψουν τις σχολές επειδή δεν έχουν λεφτά να φάνε και πολύ περισσότερο να πληρώσουν τα μεταφορικά τους για να φτάσουν μέχρι το Πανεπιστήμιο και να επιστρέψουν σπίτι τους. Έτσι το τμήμα Καλών Τεχνών τελούσε υπό κατάληψη και δεκάδες φοιτητές με αντίσκηνα έμεναν στο προαύλιο επί τρεις μήνες.

Σε κατάσταση κρίσης βρίσκεται και η δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Από τις 160 διδακτικές ημέρες που είχε η σχολική χρονιά είναι ζήτημα αν έγιναν οι 60. Αιτία ήταν η απεργία διαρκείας των καθηγητών που αρνιόνταν να πάνε στο μάθημα επειδή η τοπική κυβέρνηση δεν τους πλήρωνε!

Οι κάτοικοι του Λος Ράλος ξέρουν βέβαια ότι υπάρχουν και χειρότερα. Στο χωριό τους η τοπική κυβέρνηση πούλησε το Γυμνάσιο και το Λύκειο σε ιδιώτη! Έτσι τα παιδιά του Λος Ρόλος δεν πάνε καν σχολείο γιατί πρέπει να πληρώσουν δίδακτρα, τη στιγμή που γενικά η δευτεροβάθμια εκπαίδευση είναι δημόσια, υποχρεωτική και δωρεάν…

Άνθρωποι και λύματα

Προτελευταίος σταθμός μας στο Τουκουμάν η περιοχή Όχο ντε Άγκουα (Μάτι του Νερού), που βρίσκεται στα ανατολικά της πόλης. Είναι η παραγκούπολη του Τουκουμάν. Φτώχεια και εξαθλίωση ακόμη πιο μεγάλη από το Σαν Μιγκέλ και το Λος Ράλος. Διαφορετικά ποτέ μη λες, ποτέ μη νομίσεις ότι δεν υπάρχουν και χειρότερα. Η συνοικία αυτή περιβάλλεται από δύο ποτάμια. Στο ένα μαζί με τα νερά από τα χιόνια των βουνών καταλήγουν και τα απόβλητα των βιομηχανιών επεξεργασίας λεμονιού. Τα παιδιά που παίζουν εκεί μέσα εμφανίζουν τις πιο ανεξήγητες δερματικές παθήσεις. Από αυτό το ποτάμι οι κάτοικοι παίρνουν νερό για να μαγειρεύουν με αποτέλεσμα οι διάρροιες των παιδιών να είναι καθημερινό φαινόμενο Στο άλλο ποτάμι όσοι κάτοικοι θέλουν πετάνε τα σκουπίδια τους. Απορριμματοφόρο του δήμου προφανώς δεν περνάει για να τα μαζέψει και μόνο όσοι θέλουν, ελάχιστοι δηλαδή τα πετάνε εκεί δημιουργώντας ένα βουνό απορριμμάτων, σε μια απόσταση δύο ή τριών μέτρων από τις παράγκες.

Στο Όχο ντε Άγκουα, όμως ακόμη και για να περπατήσεις θέλει τρόπο. Η δυσωδία που αναδύεται είναι ανεξήγητη μέχρι να σου υποδείξουν να μην πατάς στις λιμνούλες που είναι σχηματισμένες στους χωματόδρομους. Σε αυτές τις λιμνούλες καταλήγουν τα λύματα από τις παράγκες. Και δίπλα παίζουν τα παιδιά. Ο αριθμός αυτών των παιδιών είναι άγνωστος. Ακόμη και η ταυτότητά τους. Κανείς δεν ενδιαφέρθηκε να τα δηλώσει όταν γεννήθηκαν και κανείς δεν τους παραχωρεί σήμερα δικαιώματα. Ούτε καν για να πάνε σχολείο. Την ώρα που ο ήλιος έδυε μπορούσε να διακρίνεις τα σπίτια όπου κατοικούσαν οι πιο καταφερτζήδες. Ήταν αυτά που είχαν ηλεκτρικό ρεύμα. Η σύνδεση που έδινε το ρεύμα στις λάμπες που έκαιγαν ήταν φυσικά παράνομη διανύοντας τις περισσότερες φορές εκατοντάδες μέτρα μέχρι να καταλήξει στην παράγκα όπου κατοικούσαν ακόμη και δέκα άτομα. Όπως στην παράγκα που μας δέχτηκαν. Η μέρα εκείνη ήταν ξεχωριστή γιατί μετά από πολλές ημέρες είχαν καταφέρει να πάρουν γάλα για τα παιδιά. Έτσι πέφτοντας να κοιμηθούν και τα τέσσερα παιδιά στο κρεβάτι που καταλάμβανε σχεδόν ολόκληρη τη μία από τις δύο κάμαρες, δεν θα ήταν πεινασμένα…

Παντού υπάρχει ένα Μπέβερλι Χιλς. Ακόμη και στο Τουκουμάν

Απομακρυνόμενος από το Όχο ντε Άγκουα προς τη βόρεια μεριά του, διασχίζεις ένα πανέμορφο και πεντακάθαρο αλσύλλιο. Πριν καν περάσουν διακόσια μέτρα από την παραγκούπολη αρχίζεις να συναντάς λευκούς αργεντινούς με υγιέστατα σώματα, που φορώντας την τελευταία λέξη της αθλητικής μόδας κάνουν τζόκινγκ! Πρόκειται για τους πιο θαρραλέους, που πέρασαν τη διαχωριστική γραμμή. Ίσως από περιέργεια. Αμέσως μετά σε υποδέχονται θαλαμίσκοι σεκιουριτάδων. Κι αφού του διαβείς φτάνεις στο Μπέβερλι Χιλς του Τουκουμάν, όπως χαρακτηρίζεται η συγκεκριμένη περιοχή! Είναι δίπατα συνήθως σπίτια πανομοιότυπα των βορειοαμερικανικών. Μεγάλο πεζοδρόμιο, εσωτερικό γκαράζ με συρόμενη πόρτα προς τα πάνω, άφθονο γκαζόν και πανύψηλα τείχη ή στην καλύτερη περίπτωση χοντρές και πυκνές σιδεριές, που θυμίζουν φυλακή. Μόνο που εδώ η φυλακή είναι έξω στον περιβάλλοντα χώρο.

Στο Μπέβερλι Χιλς του Τουκουμάν κατοικούν τριών λογιών αστοί, όπως μας εξήγησε ο συνοδός μας. Πρώτα και κύρια η αμερικανοσπουδαγμένη κρατική γραφειοκρατία. Μετά οι κρατικοί εργολάβοι που ζουν από τα έργα του δημοσίου και τέλος η πανίσχυρη αστική τάξη του Τουκουμάν. Επιχειρηματίες και στελέχη επιχειρήσεων που κατά βάση ασχολιούνται με την αγροτική παραγωγή, τις πιο πολλές φορές σαν υπεργολάβοι ή μεσάζοντες. Είναι όλοι αυτοί που νέμονται τη διαφορά από τα 4 ευρώ που παίρνει την ημέρα ο εργάτης στα εργοστάσια και τα 30 ευρώ που πουλάνε στην αγορά το τελάρο τα λεμόνια. Το Τουκουμάν άλλωστε είναι η περιοχή που έχει τις μεγαλύτερες εξαγωγές λεμονιών στον κόσμο. Η υποτίμηση ή καλύτερα η κατακρήμνιση πέρυσι του πέσος έναντι του δολαρίου απογείωσε τα κέρδη όλης της αγροτικής βιομηχανίας, περισσότερο δε της εξαγωγικής όπως είναι αυτή του Τουκουμάν. Ενδεικτικά μόνο οι εξαγωγές της ζάχαρης από 111.000 τόνοι που ήταν πέρυσι, φέτος έχουν ήδη ξεπεράσει τους 218.000 και αναμένεται να υπερβούν με το τέλος της σεζόν τους 260.000 τόνους. Κι οι εξαγωγές όλων των άλλων προϊόντων αυξήθηκαν κι αυτές με διψήφια νούμερα. Αυτές οι επιδόσεις είναι που έκαναν την τοπική εφημερίδα του Τουκουμάν Λα Γκαζέτα την ίδια μέρα που πέθαινε ένα ακόμη παιδί από την πείνα, να έχει τίτλο Ένας Γλυκός Χρόνος…

Με τουρκικό φέσι οι ελληνοτουρκικές συνομιλίες (Επίκαιρα, 15-21/4/2010)

Αποστολή στην Τουρκία 

Προάγγελος αρνητικών εξελίξεων για τα ελληνικά συμφέροντα στο μέτωπο των ελληνοτουρκικών σχέσεων αποτέλεσε η επίσκεψη του αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών, Δημήτρη Δρούτσα, στην Τουρκία, το διήμερο 8 και 9 Απρίλη. Η επίσκεψη αρχικά τόσο του αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών στην Τουρκία, όσο και μια αντίστοιχη επίσκεψη του υπουργού Προστασίας του Πολίτη, Μιχ. Χρυσοχοϊδη, είχαν προγραμματιστεί για νωρίτερα. Η προκλητική ωστόσο βόλτα της τουρκικής κορβέτας Μπάφρα ανοιχτά του Σουνίου παραμονή της 25^ης Μαρτίου οδήγησε τους δύο υπουργούς να αλλάξουν τα σχέδια τους για να εκφράσουν με αυτόν τον τρόπο τη δυσαρέσκειά τους. Κίνηση απολύτως επιβεβλημένη και λογική που εξέπεμπε το σωστό μήνυμα  στην άλλη πλευρά του Αιγαίου αν δεν ακυρωνόταν σε βαθμό γελοιοποίησης πριν αλέκτωρα φωνήσαι με τον προσδιορισμό της ημερομηνίας επίσκεψης μόλις λίγες μέρες αργότερα. Η μία εβδομάδα έτσι θεωρήθηκε αρκετή(!) για να δείξει το υπουργείο Εξωτερικών την ενόχλησή του απέναντι στις προκλήσεις της Άγκυρας, που ακυρώνουν εκ προοιμίου κι εμπράκτως τις δηλώσεις της για την πρόθεση εξομάλυνσης των διμερών σχέσεων ή την μετάθεση της ευθύνης των προκλήσεων στο κεμαλικό, στρατιωτικό κατεστημένο, με το οποίο βρίσκεται σε ανταγωνισμό. Οι τελευταίες προκλήσεις στο Αιγαίο των τουρκικών πολεμικών πλοίων κι η ευκολία με την οποία ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Αχμέτ Νταβούτογλου, τις κάλυψε (με συνέντευξή του στο Βήμα στις 7 Απρίλη δηλώνοντας ότι οι πλόες τους «ήταν απολύτως σύμφωνοι με το διεθνές δίκαιο και την εθιμική πρακτική») δείχνουν ότι, στον αντίποδα των κυβερνητικών διαβεβαιώσεων κι αυταπατών, ο αρχιτέκτονας του δόγματος του «στρατηγικού βάθους» δεν είναι ο αξιόπιστος συνομιλητής που μπορεί να οδηγήσει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις σε αποκλιμάκωση.

Κάτι που επιβεβαιώθηκε και στην κοινή συνέντευξη Τύπου που έδωσαν Δρούτσας και Νταβούτογλου μετά την μαραθώνια, καθ’ υπέρβαση του προγράμματος, τετ α τετ συνομιλία τους, το πλήρες περιεχόμενο της οποίας δεν έγινε γνωστό (κι ας ελπίσουμε να μην το αντιληφθούμε με οδυνηρό τρόπο…). Μιλώντας ο Αχ. Νταβούτογλου μετά τον έλληνα αναπληρωτή υπουργό τόνισε πως «είμαστε πολύ χαρούμενοι που θα ενταθούν και θα αυξηθούν και αριθμητικά και από πλευράς περιεχομένου οι διερευνητικές συνομιλίες». Και πως να μην είναι χαρούμενοι;

Ο Δ. Δρούτσας μόλις πριν είχε ανακοινώσει έναν κυκεώνα μέτρων και κοινών πρωτοβουλιών που θα επισημοποιηθούν με την έλευση του τούρκου πρωθυπουργού στην Αθήνα, Ρεζέπ Ταγίπ Ερντογάν (η οποία επισπεύσθηκε για να οριστεί αρχές με μέσα Μάη εκφράζοντας έτσι το καλό κλίμα) αφήνοντας όμως έξω από τις ανακοινώσεις του τα πιο ουσιώδη, αυτά που πρωτίστως αφορούν την ελληνική πλευρά. Ανακοινώθηκαν λοιπόν: Για πολλοστή φορά μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης – τα  οποία χρήζουν ξεχωριστής αναφοράς, η σύσταση Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας με τη συμμετοχή επτά υπουργών από την μεριά της Ελλάδας και δέκα από την μεριά των γειτόνων (προς τιμήν πιθανά τ

ης σχέσης 7 προς 10) στα οποία περιλαμβάνονται τα υπουργεία Εσωτερικών, Οικονομίας, Περιβάλλοντος κι Ενέργειας, Παιδείας κ.α. η τακτική συνάντηση των δύο πρωθυπουργών μια φορά το χρόνο και των υπουργών Εξωτερικών ανά εξάμηνο και κορωνίδα όλων «η εντατικοποίηση των διερευνητικών επαφών για το Αιγαίο». Σε αυτό το σημείο παρενέβη ο Νταβούτογλου, με τη σαφήνεια των λόγων που τον χαρακτηρίζει, υπογραμμίζοντας τη διεύρυνση «από πλευράς περιεχομένου των διερευνητικών συνομιλιών». Η επισήμανσή του έχει τεράστια πολιτική σημασία (και δε συνιστά μεταφραστικό λάθος) γιατί κατοχυρώνει το τουρκικό αίτημα ανοίγματος της ατζέντας και συμπερίληψης στις διαπραγματεύσεις κι άλλων θεμάτων πέραν της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο, το οποίο είναι το μοναδικό θέμα που επισήμως αναγνωρίζει προς επίλυση η ελληνική διπλωματία, ζητώντας μάλιστα και τον ορισμό αυστηρού χρονοδιαγράμματος, με την εκπνοή του οποίου η διαφορά πρέπει να παραπεμφθεί στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Αυτό το πλαίσιο έθεσε ο αναπληρωτής υπουργός Δ. Δρούτσας μια μέρα πριν τις συνομιλίες του στην Άγκυρα, σε συνέντευξή του στην τουρκική εφημερίδα Σαμπάχ.

Στις δηλώσεις του όμως ο έλληνας αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών, παρουσία του τούρκου υπουργού και του Τύπου, αρνήθηκε να ορίσει με την αυστηρότητα που αρμόζει το πλαίσιο των διαπραγματεύσεων, επιτρέποντας έτσι στον Αχ. Νταβούτογλου να φορέσει τουρκικό φέσι στο νέο πλαίσιο ρύθμισης των ελληνοτουρκικών σχέσεων που εγκαινιάστηκε με την επίσκεψη του Δ. Δρούτσα και θα επισημοποιηθεί με την επικείμενη επίσκεψη του Ερντογάν στην Αθήνα, που ήδη χαρακτηρίστηκε «ιστορική». Η εξαιρετικά επιζήμια για τα ελληνικά συμφέροντα κατεύθυνση ωστόσο αυτού του νέου πλαισίου, είχε θεμελιωθεί κατά την επίσκεψη του ίδιου του πρωθυπουργού Γιώργου Παπανδρέου στην Κωνσταντινούπολη λίγες μέρες μετά τη νίκη του στις εκλογές του Οκτώβρη, όταν και μόνο η επιλογή της Τουρκίας κι όχι της Κύπρου για παράδειγμα ως πρώτης χώρας την οποία επέλεξε να επισκεφθεί έστελνε τα χειρότερα μηνύματα. Στα λόγια και τότε οι διαβεβαιώσεις για τη διαφύλαξη των ελληνικών συμφερόντων περίσσευαν. Χαρακτηριστικότερη όλων – κι από τα πιο επίσημα χείλη – ότι όλα τα εργαλεία για να αναγκαστεί η Άγκυρα να σεβαστεί τις υποχρεώσεις που έχει αναλάβει στο πλαίσιο της ενταξιακής της πορείας είναι στο τραπέζι, εννοώντας ότι «και βέτο βάζουμε αν χρειαστεί»!

Στην πράξη τα πράγματα εξελίχθηκαν πολύ χειρότερα – κι είμαστε ακόμη στην αρχή. Για παράδειγμα, κουβέντα δεν ειπώθηκε από τον έλληνα αναπληρωτή υπουργό στις κοινές δηλώσεις σ’ ότι αφορά την υποχρέωση της Άγκυρας να σεβαστεί την υπογραφή της στο Πρωτόκολλο και να ανοίξει τα λιμάνια και τα αεροδρόμιά της στην Κυπριακή Δημοκρατία. Η επικίνδυνη πολιτική ανεπάρκεια της ελληνικής διπλωματίας έλαβε κραυγαλέες διαστάσεις δεδομένου ότι λίγες μέρες πριν η γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ, από την Άγκυρα κι αυτή, δεν είχε δειλιάσει να υπενθυμίσει στην Τουρκία την υποχρέωσή της. «Να ανοίξετε τα λιμάνια σας στα κυπριακά πλοία, αυτός είναι άμεσος στόχος», ήταν τα λόγια της. Από ελληνικής πλευράς αντίθετα δημοσίως δεν ειπώθηκε το παραμικρό, με αποτέλεσμα η Τουρκία να ενθαρρύνεται να αυθαιρετεί παραβιάζοντας τις πιο βασικές και αυτονόητες υποχρεώσεις της, όπως είναι η αναγνώριση της ύπαρξης ενός κράτους – μέλους που συμμετέχει στην Ένωση στην οποία θέλει κατά τ’ άλλα να ενταχθεί. Το συμπέρασμα που βγαίνει είναι ότι η Ελλάδα παραιτείται από την αξιοποίηση ακόμη και των νόμιμων διπλωματικών μέσων που διαθέτει, τη στιγμή που η Τουρκία ενεργοποιεί στο πλαίσιο του εξελισσόμενου ανταγωνισμού ακόμη και στρατιωτικά μέσα κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου. Πως είναι δυνατό μια τέτοια γραμμή να αποβεί αποτελεσματική για τον θεμιτό στόχο της εξομάλυνσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων;

Λάδι στη φωτιά των ελληνοτουρκικών σχέσεων νομιμοποιώντας και υποδαυλίζοντας την τουρκική επιθετικότητα ρίχνει και το ΝΑΤΟ, όπως φάνηκε με το έγγραφο του αμερικανού διοικητή του υποστρατηγείου του ΝΑΤΟ στη Σμύρνη που είδε το φως της δημοσιότητας πριν μια εβδομάδα. Στην επιστολή του αμερικανού διοικητή προς τον διοικητή του ελληνικού Αρχηγείου Τακτικής Αεροπορίας στη Λάρισα ολόκληρο το Αιγαίο μέχρι την Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα κηρύσσεται «γκρίζα ζώνη» μέχρι να αποσαφηνιστεί αν είναι η Ελλάδα ή η Τουρκία που έχει τα κυριαρχικά δικαιώματα! Ουσιαστικά πρόκειται για πλήρη υιοθέτηση των τουρκικών επιχειρημάτων, που αποθρασύνει την Άγκυρα. Το γεγονός ότι το έγγραφο τελικά αποσύρθηκε μετά την κατακραυγή, δεν αναιρεί τον αρνητικό ρόλο για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα που διαδραματίζει το βορειοατλαντικό σύμφωνο όποτε παρεμβαίνει στα επίμαχα θέματα των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Υπό αυτό το πρίσμα είναι άξιο απορίας πόσο θα συμβάλλουν στη θωράκιση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης που αναγγέλθηκαν στον βαθμό που βαθαίνουν τη ΝΑΤΟϊκή εμπλοκή. Το πρώτο μέτρο για παράδειγμα αφορά κοινά εκπαιδευτικά προγράμματα στο πλαίσιο της σύμπραξης για την ειρήνη (ΝΑΤΟ). Ενώ το τρίτο από τα πέντε μέτρα που ανακοινώθηκαν από τους δύο υπουργούς αφορά τη «διασύνδεση σε επίπεδο επιτελών, μιας ελληνικής μεραρχίας / ταξιαρχίας στο τουρκικό στρατηγείο υψηλής ετοιμότητας του ΝΑΤΟ (NRDC–TR) και μιας τουρκικής μεραρχίας / ταξιαρχίας στο ελληνικό αναπτυσσόμενο στρατηγείο του ΝΑΤΟ (NDC-GR) για εκπαιδευτικούς λόγους». Δεδομένης της εντελώς αρνητικής εμπειρίας που υπάρχει από άλλα παραδείγματα, όπως με τον επιχειρησιακό έλεγχο ολόκληρου του Αιγαίου από το ΝΑΤΟ στο πλαίσιο της ενοποίησης των εθνικών ορίων ευθύνης, με ποιο σκεπτικό προκρίνεται η βαθύτερη ΝΑΤΟϊκή εμπλοκή;

Συμπερασματικά η παραίτηση της ελληνικής διπλωματίας από την κατοχύρωση και στην πράξη των δηλωμένων θέσεών της, η σιωπηρή αποδοχή των τουρκικών θέσεων για διεύρυνση του περιεχομένου των συνομιλιών και η αναγόρευση του ΝΑΤΟ σε ρόλο εγγυητή της ειρήνης μόνο αρνητικές για τα ελληνικά συμφέροντα εξελίξεις προδικάζει.

Συμφωνίες στρατηγικής σημασίας με τουρκική σφραγίδα (Πριν, 11/4/2010)

Αποστολή στην Τουρκία

 Το ΝΑΤΟ, με επίσημο έγγραφό του, χαρακτηρίζει γκρίζα ζώνη όλο το Αιγαίο!

Στρατηγικού χαρακτήρα αποφάσεις για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις συμφωνήθηκαν κατά την διήμερη επίσκεψη του έλληνα αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών, στην Κωνσταντινούπολη και την Άγκυρα το διήμερο Τετάρτη και Πέμπτη 8 – 9 Απριλίου. Οι αποφάσεις που θέτουν σε εντελώς νέα βάση το πλαίσιο διαχείρισης των ελληνοτουρκικών διαφορών πρόκειται να επισημοποιηθούν κατά την επίσκεψη του τούρκου πρωθυπουργού Ρεζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Αθήνα, η οποία μάλιστα αποφασίστηκε να επισπευσθεί. Τυπικά άλλωστε η επίσκεψη του Δ. Δρούτσα στόχευε στην προετοιμασία αυτής της συνάντησης. Επί του περιεχομένου και σε αδρές γραμμές, η κατεύθυνση χειρισμού όλων των θεμάτων κινείται εκ νέου στην τροχιά που είχε εγκαινιάσει ο ίδιος ο Γιώργος Παπανδρέου την πενταετία 1999 – 2004, όταν ήταν υπουργός Εξωτερικών (την εποχή που χόρευε ζεϊμπέκικα με τον τούρκο ομόλογό του, Ισμαήλ Τζεμ) και προβλέπει την ρύθμιση όλων των διαφορών, την συζήτηση για τα πάντα – κατά παράβαση της μόνιμης γραμμής της ελληνικής διπλωματίας που συζητά μόνο το θέμα της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο – με επιδιαιτητή τους Αμερικανούς και το ΝΑΤΟ. Μια γραμμή που την αποδέχτηκε μεν η κυβέρνηση Καραμανλή την πενταετία 2004 – 2009, την στήριξε στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, όπως για παράδειγμα με τον ορισμό τούρκου διοικητή στη Λάρισα, δεν την «έτρεξε» όμως με τον ίδιο ζήλο.

Η ΝΑΤΟϊκή ομπρέλα που θα ρυθμίζει στο εξής τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, βαθαίνοντας την πρόσδεση της Ελλάδας με τον ιμπεριαλιστικό μισητό οργανισμό, έγινε εμφανής από δύο γεγονότα, ιδιαίτερης πολιτικής σημασίας. Το πρώτο αφορά στα πέντε Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο χωρών που ανακοινώθηκαν από την Άγκυρα μετά τη συνάντηση του Δ. Δρούτσα με τον τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Αχμέτ Νταβούτογλου. Ειδικότερα προβλέπουν: Πρώτο, κοινά εκπαιδευτικά προγράμματα στο πλαίσιο της Σύμπραξης για την Ειρήνη (ΝΑΤΟ), με τη συμμετοχή χωρών μελών της Σύμπραξης για την Ειρήνη, τα συναφή εκπαιδευτικά κέντρα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Δεύτερο, διαλέξεις σε σπουδαστές των Ανωτάτων Στρατιωτικών Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων όλων των κλάδων των ενόπλων δυνάμεων από τους αρχηγούς επιτελείων, στο πλαίσιο ανταλλαγής αμοιβαίων επισκέψεων. Τρίτο, διασύνδεση, σε επίπεδο επιτελών μιας ελληνικής μεραρχίας / ταξιαρχίας στο τουρκικό στρατηγείο υψηλής ετοιμότητας του ΝΑΤΟ και μιας τουρκικής μεραρχίας / ταξιαρχίας στο ελληνικό αναπτυσσόμενο στρατηγείο του ΝΑΤΟ, για εκπαιδευτικούς λόγους. Τέταρτο, οργάνωση αμοιβαίων εθιμοτυπικών επισκέψεων μεταξύ των Σχολών Πολέμου και τέλος, διεξαγωγή κοινών επιστημονικών δραστηριοτήτων μεταξύ των ανωτάτων στρατιωτικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.

Το πρόβλημα με βάση τα παραπάνω δεν είναι πως το τρικ των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης είναι τόσο παλιό όσο κι οι ελληνοτουρκικές διαφορές, το πρόβλημα έγκειται στο ότι είναι κομμένο και ραμμένο στα μέτρα του ΝΑΤΟ. Τον μοναδικό που σίγουρα διευκολύνει είναι τους Αμερικάνους οι οποίοι εναγωνίως επιζητούν μια ρύθμιση των ελληνοτουρκικών διαφορών στο Αιγαίο κι ευρύτερα προς όφελος της Τουρκίας. Προς επίρρωση το δεύτερο γεγονός που βεβαιώνει τη ΝΑΤΟϊκή ομπρέλα που ξεδιπλώνεται πάνω από το Αιγαίο, με ευθύνη της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ αλλά και της ΝΔ, που έβαλε την υπογραφή της στις σχετικές αποφάσεις: Είναι ειδικότερα επίσημο έγγραφο του ΝΑΤΟ, από το αεροπορικό στρατηγείο της Σμύρνης, που βγήκε στη δημοσιότητα μια μέρα πριν την αναχώρηση του Δ. Δρούτσα για την Τουρκία με βάση το οποίο όλο το Αιγαίο (μέχρι τη Στερεά Ελλάδα και την Πελοπόννησο!) ανακηρύσσεται γκρίζα ζώνη μέχρις ότου λυθούν οι διαφορές των δύο χωρών, όπως αναφέρει. Στην πράξη δηλαδή το ΝΑΤΟ (αξιοποιώντας τις εξουσίες που του έχουν παραχωρήσει οι ελληνικές κυβερνήσεις) στο πλαίσιο του ενιαίου επιχειρησιακού ελέγχου αναγνωρίζει, επισημοποιεί κι  αναβαθμίζει εν τέλει τις επιθετικές διεκδικήσεις της Τουρκίας. Δεν υπάρχει επομένως καμιά αμφιβολία ότι η βαθύτερη εμπλοκή του ΝΑΤΟ οξύνει τους ανταγωνισμούς μεταξύ των δύο καπιταλισμών και δυναμιτίζει ακόμη κι αυτή την εύθραυστη σταθερότητα, καθώς υποκινεί τον τουρκικό επεκτατισμό. Το γεγονός ότι μετά τις αντιδράσεις το επίμαχο έγγραφο αποσύρθηκε, δεν έχει την παραμικρή σημασία. Πολύ περισσότερο αν αναλογιστούμε ότι ανάλογες ΝΑΤΟϊκές άδειες βρίσκονταν κατά πάσα πιθανότητα πίσω κι από τις βόλτες που έκοβε η τουρκική κορβέτα Μπάφρα παραμονές της 25^ης Μαρτίου ανοιχτά του Σουνίου, κατά παράβαση των κανόνων της αβλαβούς διέλευσης, επιχειρώντας μάλιστα να κάνει νηοψία και σ’ ελληνικό εμπορικό πλοίο!

Οι αποφάσεις που λήφθηκαν μεταξύ του Δ. Δρούτσα και του Αχ. Νταβούτογλου στην Άγκυρα, κι ειδικότερα αυτές που αφορούν την ατζέντα (κι όχι μόνο τον ρυθμό) των διερευνητικών επαφών δίνουν νέα ώθηση στην τουρκική επιθετικότητα. Να σημειωθεί ότι μέχρι στιγμής έχουν πραγματοποιηθεί 40 τέτοιοι γύροι διερευνητικών επαφών χωρίς να έχουν γίνει γνωστά τα αποτελέσματά τους. Τα κέρδη της Άγκυρας φάνηκαν καθαρά από τις δηλώσεις του τούρκου υπουργού Εξωτερικών, ο οποίο τόνισε ότι «είμαστε πολύ χαρούμενοι που θα ενταθούν και θα αυξηθούν και αριθμητικά και από πλευράς περιεχομένου οι διερευνητικές συνομιλίες». Κατά συνέπεια, το περιεχόμενο τους διευρύνεται αγκαλιάζοντας και νέα θέματα. Επομένως, η επίσημη θέση της ελληνικής διπλωματίας ότι το μοναδικό θέμα συζήτησης που υπάρχει είναι αυτό της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο, επιμένοντας μάλιστα να τεθεί και αυστηρό χρονοδιάγραμμα με το πέρας του οποίου η διαφορά θα παραπεμφθεί στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, στην πράξη δεν έγινε δεκτή, παραβιάστηκε. Γι αυτό το λόγο δεν έγινε και καμιά σχετική αναφορά στις δηλώσεις των δύο υπουργών. Η υποχώρηση αυτή συνιστά αποδοχή των τουρκικών θέσεων, όπως εκφράστηκαν μια μέρα πριν από τον τούρκο υπουργό Εξωτερικών σε συνέντευξη που έδωσε στο Βήμα. Εκεί αναφέρει (πέρα από το ότι «οι πλόες που πρόσφατα ακολούθησαν τα πολεμικά μας πλοία στο Αιγαίο είναι απολύτως σύμφωνοι με το διεθνές δίκαιο και την εθιμική πρακτική») με σαφήνεια επίσης πως οι διαφορές μας στο Αιγαίο «μακάρι να ήταν μόνο μία», αφήνοντας έτσι να συμπεριληφθούν από το εύρος του εναέριου χώρου μέχρι τα κυριαρχικά δικαιώματα σε βραχονησίδες.

Η νέα ρύθμιση των ελληνοτουρκικών σχέσεων που προωθείται από την κυβέρνηση του Γ. Παπανδρέου, θέλοντας και μη, αντανακλά πέρα από τις πολιτικές της ιεραρχήσεις και τη ριζική μεταβολή που έχει συντελεστεί στις οικονομικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. Με λίγα λόγια, λόγω της υπό εξέλιξη δημοσιονομικής κρίσης στην Ελλάδα και της ραγδαίας βελτίωσης παράλληλα που παρατηρείται στην οικονομία της Τουρκίας την τελευταία πενταετία, ένας ιστορικός καταμερισμός αρμοδιοτήτων που εκχωρούσε «στην Τουρκία το βόλι και στην Ελλάδα το πορτοφόλι» ανατρέπεται εκ βάθρων προς όφελος του τουρκικού καπιταλισμού, ο οποίος τώρα διεκδικεί και τα δύο: και το βόλι και το πορτοφόλι. Ευρύτερα μάλιστα, η εξελισσόμενη πορεία υποβάθμισης του ελληνικού καπιταλισμού και της θέσης του στον περιφερειακό και διεθνή καταμερισμό θα ωθεί διαρκώς τις γειτονικές χώρες με τις οποίες διατηρεί ανταγωνιστικές σχέσεις να επαναδιαπραγματευτούν το υπάρχον στάτους κβο προς όφελός τους. Ακόμη και να κλείσουν ανοιχτά μέτωπα, εκμεταλλευόμενες τη θέση σχετικής αδυναμίας της ελληνικής πλευράς. Προς επιβεβαίωση της νέας οικονομικής ισορροπίας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας ορισμένα χαρακτηριστικά στοιχεία που επιβεβαιώνουν (στην καλύτερη περίπτωση) το κλείσιμο της ψαλίδας μεταξύ των δύο ανταγωνιστών όπως είναι η χαμηλότερη αποτίμηση κινδύνου της τουρκικής οικονομίας σε σχέση με την ελληνική – όπως αποτιμάται από τα συμβόλαια αντιστάθμισης κινδύνου (CDS), η πορεία σύγκλισης στις βαθμολογίες των οίκων αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας – ειδικότερα μετά την προχθεσινή υποβάθμιση της Ελλάδας από τη Fitch, κ.α. Το σημαντικότερο είναι όμως η ελευθερία δράσης που παρέχει στον τουρκικό καπιταλισμό η καλύτερη δημοσιονομική κατάσταση όπως έχει ήδη φανεί κι από την ραγδαία βελτίωση της θέσης του στην ισορροπία των εξοπλισμών. Σε τέτοιο μάλιστα βαθμό ώστε να μπορεί να προσφέρει κλαδί ελιάς στην Ελλάδα, όπως έκανε πρόσφατα ο τούρκος υπουργός Επικρατείας, Ε. Μπαγίς, προτείνοντας μείωση των εξοπλισμών, με απώτερο στόχο να τιμωρήσει Γερμανία και Γαλλία για το «απαγορευτικό» που έχουν εκδώσει στην πορεία ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ και κατά δεύτερο να παγιώσει τη νέα υπό διαμόρφωση αρνητική ισορροπία δυνάμεων στο Αιγαίο για τον ελληνικό καπιταλισμό.

Σε κάθε περίπτωση ούτε η τουρκική αστική τάξη ούτε η ελληνική δεν είναι σε θέση να τερματίσουν την οικονομική αιμορραγία που προκαλεί ο ανταγωνισμός των εξοπλισμών η οποία οξύνει το κοινωνικό ζήτημα και στις δύο πλευρές του Αιγαίου. Ούτε επίσης πρόκειται να εξομαλυνθούν οι ελληνοτουρκικές διαφορές μέσω του καταιγισμού μέτρων που ανακοινώθηκαν και περιλαμβάνουν από ετήσιες συναντήσεις των δύο πρωθυπουργών και εξαμηνιαίες των δύο υπουργών Εξωτερικών, μέχρι συναντήσεις επτά υπουργών (Εσωτερικών, Άμυνας, Οικονομίας, Ενέργειας και Περιβάλλοντος, Προστασίας του Πολίτη, Παιδείας και Πολιτισμού και Τουρισμού). Αποφάσεις που θα επικυρωθούν κατά την επίσκεψη του τούρκου πρωθυπουργού στην Αθήνα, στις αρχές Μάη και θα σηματοδοτήσουν μια νέα φάση στις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. Αυτή η φάση όμως θα φέρνει πιο κοντά και δεν θα απομακρύνει τις εντάσεις και τις συγκρούσεις, όπως υπόσχονται.

ΛΕΤΟΝΙΑ: Γιατί καμαρώνουν οι αποτυχημένοι (Πριν, 3/10/2010)

Με πανευρωπαϊκό χρυσό στη φτώχεια και την ανεργία η Λετονία καμαρώνει για τα άδεια (από κόσμο) σούπερ μάρκετ και την αμερικανοδουλεία

Η Λετονία αποτελεί αρχετυπικό δείγμα αποτυχημένου κράτους για όλους – τον πληθυσμό της, το διεθνές περιβάλλον – εκτός από την πολιτική της ηγεσία… Το μέγεθος της αποτυχίας της, όπως επισημοποιήθηκε με την προσφυγή της στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και τους εξοντωτικούς όρους που επέβαλε, βεβαιώνεται από τις πλέον επίσημες στατιστικές. Πρώτο παράδειγμα: η Λετονία, με βάση έρευνα της Γιουροστάτ με ημερομηνία 29 Ιανουαρίου, είναι η χώρα με τη μεγαλύτερη ανεργία εντός της ΕΕ. Επισήμως πάντα, το 23% του πληθυσμού της είναι άνεργοι, ενώ στη νεολαία ειδικότερα η ανεργία φθάνει το 44%. Δεύτερο παράδειγμα: η Λετονία, ελέω ΔΝΤ και της ντόπιας ληστρικής αστικής τάξης, διατηρεί το πανευρωπαϊκό ρεκόρ στη φτώχεια. Το 26% του πληθυσμού της, με βάση τους πολιτικά ουδέτερους επιστημονικούς ορισμούς της Γιουροστάτ, βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας. Ειρήσθω εν παρόδω, το αργυρό μετάλλιο φτώχειας ανήκει στη Ρουμανία που κι αυτή γνώρισε την περιποίηση του μισητού διεθνούς οργανισμού. Το τρίτο παράδειγμα που δείχνει τον αποτυχημένο χαρακτήρα του λετονικού κράτους αναφέρεται στην συνεχή πολιτική αστάθεια, όπως εκφράζεται με τις διαρκείς αλλαγές στη σύνθεση της κυβέρνησης συμμαχίας. Η κυβερνητική αστάθεια είναι αποτέλεσμα δύο αιτιών: Πρώτα και κύρια του νεοφιλελεύθερου εξτρεμισμού τους. Τι διάρκεια ζωής να έχει μια κυβέρνηση που μειώνει τους μισθούς των δασκάλων κατά 30% και μετά από δύο μήνες ξανά κατά 50%; Η δεύτερη αιτία της συνεχούς πολιτικής αστάθειας προέρχεται από τις ανοιχτές φιλοφασιστικές τάσεις του κυβερνώντος κόμματος, Νέα Εποχή, που έφθασε ακόμη και να εφεσιβάλει απόφαση του ανώτατου συνταγματικού δικαστηρίου να απαγορεύσει παρέλαση των Ες Ες. Για την κυβέρνηση της Λετονίας (που είναι το αγαπημένο παιδί του Τζορτζ Σόρος και προς απόδειξη η χορηγία της ανακαίνισης των προσόψεων όλων των παραδοσιακών κτιρίων στο κέντρο της πρωτεύουσας Ρίγα από το ίδρυμα του ουγγρο-εβραίου μεγιστάνα) η παρέλαση των συνεργατών των χιτλερικών με τις σβάστικες αποτελεί δημοκρατικό δικαίωμα…

Παρόλα αυτά η κυβέρνηση της Λετονίας νιώθει περήφανη και το δείχνει. Μπαίνοντας κανείς στο υπουργείο Εξωτερικών της Λετονίας, αντικρίζει μια στοίβα από καρτ – ποστάλ, η κάθε μία από τις οποίες έχει τέσσερις φωτογραφίες. Οι δύο ασπρόμαυρες φωτογραφίες στο κάτω μέρος της καρτ – ποστάλ είχαν τραβηχτεί το 1987, επί «υπαρκτού». Δεξιά, μια απελπισμένη οδηγός ενός Λάντα μπροστά στην αντλία ενός βενζινάδικου που έγραφε «μπενζίνα νιετ». Στη διπλανή, επίσης ασπρόμαυρη, φωτογραφία μια τροφαντή μεσήλικας μπροστά στο άδειο ψυγείο ενός κρεοπωλείου, με την ίδια έκφραση απόγνωσης. Στο πάνω μέρος οι δύο φωτογραφίες προέρχονται από τη σύγχρονη Λετονία, προφανώς την Λετονία για την οποία καμαρώνει η σημερινή πολιτική της ηγεσία. Στα δεξιά μια φωτογραφία από σούπερ – μάρκετ με γεμάτα ράφια κι αριστερά λετονοί στρατιώτες στο Αφγανιστάν, με γυαλιά ηλίου και μπαντάνες παραλλαγής!

Τι κι αν οι μισοί Λετονοί είναι άνεργοι και πεινάνε, με αποτέλεσμα τα σούπερ – μάρκετ να τους είναι το ίδιο ξένα όπως κι επί «υπαρκτού»; Το όνειρο του καταναλωτισμού κι η συμμετοχή στις ιμπεριαλιστικές εκστρατείες έρχονται να διασκεδάσουν την εξόφθαλμη οικονομική χρεοκοπία και την καταφανή πολιτική αποτυχία μιας φασιστικής αστικής τάξης.

Η αριστερή διανόηση του Λιβάνου στο δρόμο της αντίστασης (Πριν, 14/2/2010)

Ο κινηματογράφος και η αντίσταση της Μασρί

Η Μάι Μασρί γεννήθηκε στο Αμάν της Ιορδανίας το 1959. Μετά την ολοκλήρωση των κινηματογραφικών σπουδών της στο Σαν Φραντζίσκο των ΗΠΑ εγκαταστάθηκε στον Λίβανο όπου και ζει μέχρι σήμερα. Τα έργα της, που έχουν βραβευτεί κατ’ επανάληψη, αναφέρονται στη ζωή των Παλαιστίνιων προσφύγων ή στις πολεμικές περιπέτειες του Λιβάνου. Στα περισσότερα δε οι  πρωταγωνιστές είναι παιδιά που μέσα από τα μάτια της ξετυλίγεται το δράμα της προσφυγιάς και του πολέμου. Οι πιο πρόσφατες ταινίες της είναι: 33 Days (2007), Beirut Diaries: Truth, lies and videos (2006), Comedy on the frontline (2006), Reviving memory (2006), Women beyond borders (2004), The magic lantern (2003), Frontiers of dreams and fears (2001), In the shadows of the city (2000), Children of Shatila (1998), και άλλα.

Κατά τη συζήτηση που είχαμε μαζί της στην πρόσφατη επίσκεψή μας στον Λίβανο σταθήκαμε στο κινηματογραφικό της έργο, την εσωτερική πολιτική κατάσταση στον Λίβανο όπως διαμορφώθηκε με αφορμή την εισβολή των Ισραηλινών, το ρόλο των διανοουμένων και στο τέλος στο θέμα της κινηματογραφικής «βιομηχανίας της συγνώμης» που αναπτύσσεται ταχύτατα στο Ισραήλ. Μετά το Βαλς με τον Μπασίρ που προβλήθηκε πέρυσι, το τελευταίο της δημιούργημα, Λίβανος, που βραβεύτηκε και στο Φεστιβάλ της Βενετίας, προβάλλεται εδώ και δύο εβδομάδες στους κινηματογράφους της Αθήνας. Η ταινία χαρακτηρίστηκε αντιπολεμική λόγω του ότι προβάλλει την  φρίκη του πολέμου και ιδιαίτερα της ισραηλινής επίθεσης. Ταυτόχρονα όμως τα όρια μεταξύ θύτη και θύματος γίνονται δυσδιάκριτα, καθώς ως θύμα δεν εμφανίζεται μόνο ο Λιβανέζος που ακρωτηριάζεται αλλά κι ο ισραηλινός στρατιώτης που βιάζεται κατ’ εξακολούθηση ψυχολογικά μέχρι να συνηθίσει να δολοφονεί αμάχους. Το τέλος δε της ταινίας όταν τελικά το ισραηλινό άρμα μάχης καταφέρνει και δραπετεύει από την σκοτεινή παγίδα θανάτου των «τρομοκρατών», δηλαδή της λιβανέζικης αντίστασης, και βγαίνει στο φως της ημέρας μέσα στα ηλιοτρόπια, ισοδυναμεί με την λύτρωση, το ευχάριστο τέλος της επιθανάτιας αγωνίας των εισβολέων! Η διάσωση των Ισραηλινών που ακρωτηρίαζαν άμαχους Λιβανέζους αποτελεί το «χάπι έντ» μιας αντιπολεμικής ταινίας! Μα υπάρχει προοδευτικός άνθρωπος που να μην επιθυμούσε να τιναχτεί στον αέρα το τανκ των Ισραηλινών; Να μη γίνει συντρίμμια από την ρουκέτα ενός Σύρου, ενός Παλαιστίνιου ή ενός Λιβανέζου, όπως κατ’ επανάληψη συνέβη τον Ιούλιο του 2006 που η Χεζμπολάχ ανατίναζε ένα – ένα τα άρματα μάχης των Ισραηλινών στο νότιο Λίβανο και σήμερα κοσμούν τις διασταυρώσεις των λιβανέζικων χωριών με μια σημαία της οργάνωσης καρφωμένη στον πυργίσκο τους; Όπως καταλάβαμε υπήρχε κι ήταν ο σκηνοθέτης της ταινίας Λίβανος…

Από το 2001 που γύρισες την ταινία «Σύνορα των Ονείρων και των Φόβων» όπου κατέγραφες τις δραματικές συνθήκες διαβίωσης των Παλαιστινίων προσφύγων στον Λίβανο μέχρι σήμερα έχει υπάρξει κάποια βελτίωση στους όρους ζωής τους;

Στο βαθμό που όλο αυτό το διάστημα δεν έχει σημειωθεί καμία πρόοδος στην επίλυση του Παλαιστινιακού, οι όροι ζωής στα στρατόπεδα προσφύγων εξακολουθούν να είναι δραματικοί κι οι Παλαιστίνιοι να ζουν χωρίς πολιτικά δικαιώματα ή δικαιώματα στην εργασία και την απόκτηση περιουσίας. Το μέλλον φαντάζει αβέβαιο. Παρόλα αυτά υπάρχει ένα πανίσχυρο αίσθημα ενότητας και προσήλωσης στον παλαιστινιακό αγώνα. Τα προβλήματα που σήμερα δοκιμάζουν τον λαό μας είναι δύο: Το πολιτικό που απορρέει από την ισραηλινή κατοχή και το κοινωνικό που δημιουργείται από τη φτώχεια.

Ποιος ευθύνεται γι αυτή την δραματική κατάσταση στα στρατόπεδα, που μέχρις ενός σημείου αποτελεί επιλογή των ίδιων των Παλαιστινίων για να παραμένει στο τραπέζι το αίτημα της επιστροφής στα κατεχόμενα; Ο ΟΗΕ, η πολιτική ηγεσία του Λιβάνου, ποιος;

Πρώτα και κύρια οι Ισραηλινοί, καθώς η βαθύτερη αιτία της δυστυχίας τόσων εκατομμυρίων ανθρώπων είναι η παράνομη κατοχή. Στη συνέχεια οι δυτικές κυβερνήσεις και η κυβέρνηση του Λιβάνου που καλύπτεται πίσω από τον προσωρινό, μεταβατικό χαρακτήρα της παρουσίας των Παλαιστινίων. Τέλος, ευθύνες έχει και η Παλαιστινιακή ηγεσία καθώς μετά το 1982, με την εκδίωξη της Παλαιστινιακής ηγεσίας από τον Λίβανο, όλος αυτός ο κόσμος έμεινε χωρίς ηγεσία.

Σε ποια θέματα αναφέρονται οι πιο πρόσφατες ταινίες σου;

Η πιο πρόσφατη ταινία μου ήταν οι «33 ημέρες» (33 Days) που αναφερόταν στην ισραηλινή επίθεση στον Λίβανο το καλοκαίρι του 2006. Στην ταινία βλέπω τον πόλεμο από την οπτική τεσσάρων νεαρών εθελοντών που εργάζονταν στο πλάι των προσφύγων και άλλων ανθρώπων για την επούλωση των πληγών που δημιούργησε η επιδρομή. Ένας απ’ αυτούς για παράδειγμα ήταν ηθοποιός που απασχολούσε παιδιά τις ώρες του πολέμου σε ένα θέατρο της Βηρυτού. Η προσπάθειά του εστιαζόταν στο ξεπέρασμα του φόβου που ένιωθαν τα παιδιά μέσα από παιχνίδια ρόλων και το ανέβασμα δραματικών και κωμικών έργων. Στις «33 ημέρες» επίσης εξετάζω το ρόλο των Μέσων Ενημέρωσης καθώς έπαιξαν ένα πολύ σημαντικό ρόλο. Σε αυτή την αφήγηση αξιοποιώ την ιστορία μιας γυναίκας δημοσιογράφου, μητέρας 4 παιδιών, που εργαζόταν σε ένα προοδευτικό τηλεοπτικό σταθμό τον οποίο οι Ισραηλινοί βομβάρδισαν.

Στις πιο πρόσφατες δουλειές σου συμπεριλαμβάνεται και μία ταινία για την διαδήλωση των φιλοδυτικών δυνάμεων στις 14 Μάρτη του 2005 μετά τη δολοφονία του Ραφίκ Χαρίρι.

Πράγματι ο τίτλος της είναι «Ημερολόγια της Βηρυτού – αλήθεια, ψέματα και βίντεο» (Beirut Diaries – Truth, Lies and videos). Αναφέρεται στη στάση των πολιτικών και τις αντιφατικές προσδοκίες όσων νέων ανθρώπων συμμετείχαν σε εκείνες τις διαδηλώσεις που έμειναν γνωστές ως «επανάσταση των κέδρων». Ειδικότερα ξεκινάω από το σοκ που διαπέρασε τη λιβανέζικη κοινωνία μετά τη δολοφονία του Ραφίκ Χαρίρι και το διχασμό της νεολαίας ανάμεσα στο κίνημα της 14^ης Μάρτη και το κίνημα της 8^ης Μάρτη στο οποίο συμμετείχαν οι δυνάμεις της αντίστασης και της λιβανέζικης Αριστεράς. Ξεχωριστή σημασία έχει η μεγάλη απογοήτευση που ένιωσαν οι νέοι που συμμετείχαν στο φιλοαμερικανικό (κι όχι τόσο φιλοϊσραηλινό) κίνημα της 8^ης Μάρτη από την εξέλιξη αυτού του ρεύματος, όταν αντιλήφθηκαν την χειραγώγησή του.

Πως είδε ο κόσμος στο Λίβανο την αποχώρηση των Σύρων;

Όλοι οι Λιβανέζοι χάρηκαν με την αποχώρηση του συριακού στρατού από τον Λίβανο το 2005, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι αντι-σύροι, ότι στέκονται εχθρικά δηλαδή απέναντι στη Συρία, που είναι μια γειτονική και φιλική χώρα.  

Δεν την αντιμετώπιζαν ως δύναμη κατοχής;

Όχι δεν είναι σωστό να γίνει τέτοια γενίκευση. Έτσι την έβλεπαν κυρίως οι δυνάμεις της Δεξιάς όπου συγκαταλέγεται κι η οικογένεια Χαρίρι.

Ποιος ήταν ο ρόλος των Μέσων Ενημέρωσης τον Μάρτη του 2005 και τον Ιούλιο του 2006;

 Τα ΜΜΕ έπαιξαν πρωταγωνιστικό κι αναντικατάστατο ρόλο. Το Ισραήλ αναγνωρίζοντας αυτό τον ρόλο δεν δίστασε να βομβαρδίσει την τηλεόραση της Χεζμπολάχ, το κανάλι Αλ Μανάρ, κατά τη διάρκεια του πολέμου των 33 ημερών. Τότε μάλιστα μείναμε όλοι άναυδοι με την προετοιμασία της οργάνωσης όταν, παρά τον βομβαρδισμό, κατάφερε να συνεχίσει τις μεταδόσεις και να μη διακοπεί το σήμα της ούτε για ένα δευτερόλεπτο!

Δεν ήταν όμως μόνο η τηλεόραση της Χεζμπολάχ. Οι περισσότερες τηλεοράσεις λειτουργούσαν σε 24ωρη βάση, καταγράφοντας στιγμή προς στιγμή την κινητοποίηση του κόσμου. Κατά την άποψή μου, το μυστικό του επιτυχημένου ρόλου των ΜΜΕ κατά τη διάρκεια του πολέμου έγκειται στο γεγονός ότι οι δημοσιογράφοι κάλυπταν τον πόλεμο χωρίς να είναι «ενσωματωμένοι» (embedded), κατά το πρότυπο των δημοσιογράφων που ακολουθούσαν τους αμερικανούς εισβολείς στο Ιράκ. Οι λιβανέζοι δημοσιογράφοι ήταν ενσωματωμένοι με τον απλό κόσμο που έδινε μια μάχη επιβίωσης. Ξέρετε, αυτό που δεν είδε ο κόσμος στη Δυτική Ευρώπη και τις ΗΠΑ ήταν την ανθρώπινη διάσταση της τραγωδίας. Ο πόλεμος φυσικά κι ήταν κατεστραμμένα κτίρια, βομβαρδισμένες γέφυρες και ισοπεδωμένες γειτονιές. Ταυτόχρονα όμως ήταν και ένα πρωτοφανές για τα μέτρα του Λιβάνου αίσθημα ομοψυχίας και ενότητας εναντίον του Ισραήλ – αυτό δεν το έδειξαν οι κάμερες του CNN ούτε του BBC. Το εντυπωσιακό μάλιστα ήταν πως αυτή η ενότητα αναπτύχθηκε ενάμισι σχεδόν χρόνο μετά τον βαθύ διχασμό που ακολούθησε τη δολοφονία του Χαρίρι. Φτάσαμε έτσι μέσα σε ένα πολύ μικρό χρονικό διάστημα από το ένα άκρο, τον πλήρη διχασμό που για πολλούς ήταν προμήνυμα νέου εμφυλίου, στο άλλο, μια πρωτοφανή και συγκινητική αίσθηση αλληλεγγύης.

Παρότι, ο καθένας μπορεί να υποθέσει, πως ο στόχος των ισραηλινών βομβαρδισμών θα ήταν ο αντίθετος: ένας νέος διχασμός ως αποτέλεσμα της ενοχοποίησης και της απομόνωσης της Χεζμπολάχ.

Στην πραγματικότητα όμως έγινε το αντίθετο κι η Χεζμπολάχ εξήλθε από τον πόλεμο των 33 ημερών απολαμβάνοντας μεγαλύτερο σεβασμό κι όχι μόνο εντός του Λιβάνου. Όλοι οι Λιβανέζοι χαρήκαμε για το μάθημα που έδωσε στο Ισραήλ. Ήταν άλλωστε η πρώτη φορά που ηττήθηκε. Αυτό ωστόσο που θέλω να τονίσω – και δεν είναι γνωστό – αφορά την συμπαράσταση, την δραστηριοποίηση και την καθημερινή συμμετοχή του κόσμου στον αγώνα της αντίστασης κατά του Ισραήλ μέσα από την δημιουργία επιτροπών για τη διανομή των τροφίμων και του νερού, τη φιλοξενία όσων έχαναν τα σπίτια τους, κλπ.

Θεωρείτε πιθανό ένα νέο πόλεμο με το Ισραήλ;

Δυστυχώς υπάρχει πολύ ισχυρή πιθανότητα. Αρκεί να κοιτάξει κανείς την πρόσφατη πολιτική ιστορία και θα δει πως κάθε λίγα χρόνια υπάρχει μια καινούργια εισβολή. Την μια φορά αφορμή είναι οι Παλαιστίνιοι, όπως το 1982, την άλλη η Χεζμπολάχ, όπως πρόσφατα κοκ. Η μόνιμη αιτία φυσικά είναι τα νερά, η εύφορη γη κι οι φυσικοί πόροι του Λιβάνου.

Ο Μπαράκ Ομπάμα δηλώνει ότι οι ΗΠΑ θα καταβάλουν κάθε προσπάθεια για να λυθεί το Παλαιστινιακό…

Μακάρι, αλλά εγώ δεν έχω καμιά ελπίδα από τέτοιες μεγαλοστομίες. Θυμάμαι κι άλλες τέτοιες υποσχέσεις που πολύ γρήγορα αποδείχτηκαν κάλπικες… 

Ποιος είναι ο ρόλος κι η ευθύνη ενός διανοούμενου κι ειδικότερα ενός κινηματογραφιστή που ζει σε τέτοιες συνθήκες;

Σ’ ότι αφορά εμένα το χρέος που νιώθω είναι να δώσω φωνή σ’ αυτούς που τη στερούνται, να παρουσιάσω μ’ έναν αισθητικά άρτιο τρόπο τα πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα των Παλαιστινίων.

Σε τι δίνεις προτεραιότητα; Στην αισθητική ή τα προβλήματα;

Νομίζω ότι πάνε μαζί. Είναι δύσκολο να τα διαχωρίσεις. Εμείς έχουμε την υποχρέωση να διατηρήσουμε τη μνήμη ζωντανή, να προάγουμε τις πολιτικές συζητήσεις και αντιπαραθέσεις μεταξύ των ανθρώπων, αξιοποιώντας την παγκόσμια γλώσσα του κινηματογράφου κι επίσης να εμπνεύσουμε τους ανθρώπους. Αυτός είναι ο ρόλος μας κι είναι μεγάλος.

Η επόμενη ταινία σου;

Έχει ήδη ξεκινήσει να υλοποιείται κι αφορά τα όσα υπομένουν οι Παλαιστίνιες γυναίκες στις φυλακές του Ισραήλ.

Στο κινηματογραφικό φεστιβάλ της Βενετίας τον Σεπτέμβρη βραβεύτηκε μια ισραηλινή ταινία με θέμα τον Λίβανο. Πέρυσι είδαμε στις αίθουσες την ισραηλινή επίσης ταινία «Βαλς με τον Μπασίρ» που κι αυτήν καταπιανόταν με τις ισραηλινές θηριωδίες στο Λίβανο το 1982. Πως ερμηνεύεις αυτό το ενδιαφέρον του ισραηλινού κινηματογράφου;

Έχω αντιφατικά συναισθήματα. Η ταινία Βαλς με τον Μπασίρ σε τεχνικό επίπεδο είναι πολύ καλοφτιαγμένη, πολύ ελκυστική. Πολιτικά όμως έχω ορισμένες ενστάσεις. Επικεντρώνοντας στον ανθρώπινο χαρακτήρα των ισραηλινών στρατιωτών νιώθεις όπως όταν βλέπεις τις αμερικανικές ταινίες για το Βιετνάμ: Ξεχνάς τα θύματα κι από τη στιγμή που στέκεσαι τόσο κοντά στους θύτες, στο τέλος ασυνείδητα τους συγχωρείς!

Σαμάχ Ιντρίς: «Ώρα για μποϋκοτάζ σε όσους στηρίζουν το Ισραήλ»

Ο Σαμάχ Ιντρίς, διδάκτορας του αμερικανικού πανεπιστημίου Κολούμπια, είναι συγγραφέας κι εκδίδει το αραβόφωνο περιοδικό Αν Αντάμπ, το «διαπρεπέστερο θεωρητικό περιοδικό του Λιβάνου» κατά τον Νόρμαν Φινκελστάιν, συγγραφέα του βιβλίου Η βιομηχανία του ολοκαυτώματος. Πέρα από την ενασχόλησή του με τα γράμματα συμμετέχει ενεργά στην πολιτική ζωή του Λιβάνου. Δραστηριοποιείται στις πρωτοβουλίες «Πολιτική αντίσταση» και «Μποϊκοτάζ στους υποστηρικτές του Ισραήλ».

Όλες σχεδόν οι συγκρούσεις στο Λίβανο, από τον εμφύλιο πόλεμο του 1982, μέχρι την πρόσφατη, ολιγοήμερη σύγκρουση τον Μάιο του 2008 εμφανίζονται ως άμεσο ή έμμεσο αποτέλεσμα των θρησκευτικών διαφορών. Ποιες είναι οι πραγματικές αιτίες;

Πίσω από το ξέσπασμα όλων αυτών των διαμαχών κρύβονται αμιγώς πολιτικά ζητήματα και διακυβεύματα, τα οποία όμως στη συνέχεια καλύπτονται από τις θρησκευτικές διαμάχες. Οι ίδιοι οι άνθρωποι εσωτερικεύουν τις θρησκευτικές διαφορές για να γίνει στη συνέχεια το θρησκευτικό θέμα κινητήριος δύναμη ή να εμφανιστεί ως πρωταρχική αιτία των αντιπαραθέσεων που προαναφέρατε. Δεν μπορούμε ωστόσο να απλοποιήσουμε τα πράγματα. Δεν μπορούμε να πούμε ότι στην πραγματικότητα οι θρησκευτικές διαφορές δεν παίζουν κανένα ρόλο στον Λίβανο ούτε φυσικά κι ότι αποτελούν το άπαν.

Ο πρόσφατος σχηματισμός κυβέρνησης στον Λίβανο μετά από μια μακρά περίοδο αδυναμίας σχηματισμού κυβέρνησης κι ακυβερνησίας τερματίζει την πολιτική αστάθεια;

Η αντιπαράθεση στο Λίβανο δεν πρόκειται να λυθεί με τον σχηματισμό κυβέρνησης. Στον Λίβανο, παρότι οι διαμάχες εμφανίζονται ως εσωτερικές, στη ρίζα των συγκρούσεων βρίσκεται ο αγώνας δρόμου των ξένων δυνάμεων. Το πώς κάθε φορά σταματούν και ξαναρχίζουν οι διαμάχες είναι αποτέλεσμα της διαλεκτικής που διαμορφώνεται μεταξύ εξωτερικών κι εσωτερικών παραγόντων. Έτσι αν το Ιράν κι οι ΗΠΑ είναι σε μια τροχιά διαλόγου τότε μπορούν να εγγυηθούν πως τα πνεύματα θα ηρεμήσουν. Αν αντίθετα το Ιράν και η Συρία είναι σε τροχιά σύγκρουσης με τις ΗΠΑ τότε κι εδώ, στον Λίβανο, τα πάντα θα καταστούν ανεξέλεγκτα.

Η μοναδική περίπτωση ωστόσο για να τερματιστούν οι συγκρούσεις στον Λίβανο είναι να ληφθούν σοβαρά υπ’ όψη πρώτο, τα παράπονα των φτωχών, λαϊκών στρωμάτων και δεύτερο των Παλαιστίνιων προσφύγων που από το 1948 και μετέπειτα που ήρθαν είναι αποστερημένοι κάθε δικαιώματος.

Έχετε πρωταγωνιστικό ρόλο στην Καμπάνια Πολιτικής Αντίστασης στον Λίβανο που έχει την ευθύνη για να φθάσει η βοήθεια στον κόσμο που δέχτηκε τις συνέπειες από τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς. Σήμερα, τρεισήμισι χρόνια σχεδόν μετά την εισβολή έχουν κλείσει οι πληγές που άνοιξαν;

Η Καμπάνια ιδρύθηκε όταν έγινε αντιληπτό ότι η διαχείριση κι η διανομή της διεθνούς βοήθειας είχε μεγάλα κενά κι ελλείψεις. Δεν έφθανε για παράδειγμα σε απομονωμένες περιοχές και χωριά. Τώρα που μιλάμε εξακολουθούν να υπάρχουν στο νότιο Λίβανο εκτεθειμένες 1 εκ. βόμβες διασποράς, με αποτέλεσμα εκατοντάδες, τουλάχιστον, αγρότες να μην μπορούν να πλησιάσουν τα χωράφια τους γιατί κινδυνεύουν. Πολλά είναι επίσης τα σιιτικά χωριά στον νότο που ακόμη δεν έχουν ανοικοδομηθεί, επειδή τα χρήματα είτε για λόγους πολιτικούς είτε λόγω της διαφθοράς παρακρατούνται από την κυβέρνηση και δεν φθάνουν εκεί.

Έχετε την ευθύνη έκδοσης ενός αραβικού πολιτιστικού – πολιτικού περιοδικού. Πως είναι η έκδοση ενός τέτοιου περιοδικού σε μια χώρα που είναι τόσο βαθιά διαιρεμένη θρησκευτικά, πολιτικά, κοκ;

Είναι η πιο δύσκολη δουλειά του κόσμου. Πολλοί αναρωτιούνται αν αξίζει τον κόσμο. Κατά τη γνώμη μου, που πιστεύω βαθιά στην αποστολή των διανοουμένων, το μέτωπο του πολιτισμού είναι το σπουδαιότερο μέτωπο για όλους εμάς που δεν έχουμε όπλα και η δύναμή μας πηγάζει από την πειθώ, τον διάλογο και την αντιπαράθεση των ιδεών. Στην πράξη το σημαντικότερο εμπόδιο που ορθώνεται στη διάδοση του πολιτισμού προέρχεται από τις πολλές ώρες εργασίας που δεν επιτρέπουν στον κόσμο να διαβάσει και να έρθει σε επαφή με τα δημιουργήματα του πολιτισμού. Αντίθετα έδαφος, περισσότερο στη νέα γενιά, κερδίζει η τηλεόραση, το chat κλπ. Προσωπικά, πέρα από την ευθύνη έκδοσης του περιοδικού και την αρθρογραφία μου σ’ αυτό, αφιερώνω πολλές ώρες στη συγγραφή βιβλίων για παιδιά και εφήβους, επειδή πιστεύω ότι έχουμε την ευθύνη να δώσουμε στη νέα γενιά τη δύναμη της κριτικής.

Με ποιο τρόπο το πετυχαίνετε αυτό;

Στα βιβλία μου αμφισβητώ την ιδέα ότι το σπουδαιότερο πράγμα που έχει να ακούσει κάθε παιδί θα το πει ο πατέρας του ή η μητέρα του. Κατά δεύτερο, τα βιβλία μου ποτέ δεν συνοδεύονται από διδάγματα. Εδώ να πάρετε υπ’ όψη σας πως τα αραβικά βιβλία πάντα «κλείνουν» με κάποια διδάγματα: Να κάνεις αυτό και να μην κάνεις εκείνο, να ακούς τον μπαμπά σου και τη μαμά σου, κοκ. Ζητούμενο για μένα επίσης από ένα βιβλίο είναι να προσφέρει την απόλαυση της ανάγνωσης. Ακόμη, επιδιώκω να παρουσιάζω πολλές απόψεις. Η μία άποψη είναι δεσποτισμός! Έχω για παράδειγμα μια ιστορία με έναν κλέφτη. Ξέρουμε, όλοι είμαστε εναντίον των κλεφτών. Στην πορεία όμως ο αναγνώστης ανακαλύπτει ότι ο κλέφτης είναι πατέρας πέντε φτωχών παιδιών κι έτσι αρχίζει να αιτιολογεί γιατί κλέβει. Παύει μ’ αυτό τον τρόπο να αντιμετωπίζει τον κλέφτη από την παραδοσιακή οπτική κι αρχίζει να εξετάζει τις κοινωνικές αιτίες που τον οδηγούν να κλέβει.

Ποιο είναι το πολιτικό στίγμα του περιοδικού;

Το περιοδικό μάχεται για την ενοποίηση του αραβικού κόσμου με δημοκρατικό τρόπο, την κοινωνική δικαιοσύνη και το σοσιαλισμό που δεν θα αναπαράγει τα ολοκληρωτικά χαρακτηριστικά του «υπαρκτού σοσιαλισμού». Όσο αταλάντευτα παλεύουμε ενάντια στον ιμπεριαλισμό, το σιωνισμό και τα αντιδραστικά αραβικά καθεστώτα το ίδιο επίμονα αντιπαλεύουμε το «νέο τρόπο σκέψης», όπως χαρακτηρίζουν την μεταμοντέρνα πολιτική και ιδεολογία οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και ο νεοφιλελευθερισμός. Πρόκειται για την αποθέωση της αποσπασματικής σκέψης και δράσης που απομονώνει τον αναλφαβητισμό για παράδειγμα ή άλλα κοινωνικά προβλήματα επιδιώκοντας την πολιτική χειραγώγηση.

Είσαστε επίσης ένας από τους συνιδρυτές της Καμπάνιας Μποϋκοτάζ στους Υποστηρικτές του Ισραήλ. Ποιος είναι ο σκοπός αυτής της οργάνωσης;

Στόχος μας είναι να αγωνιστούμε ενάντια στην σιωνιστική οικονομία. Στον Λίβανο και τον αραβικό κόσμο υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που είτε δεν θέλουν να παλέψουν με ένοπλο τρόπο, είτε δεν πιστεύουν στον ένοπλο αγώνα ενώ ταυτόχρονα μισούν το Ισραήλ και πιστεύουν πως οι διαδηλώσεις δεν αρκούν. Μποϋκοτάροντας εταιρείες που υποστηρίζουν το Ισραήλ είναι ένα αποτελεσματικότατο όπλο που μπορείς να χρησιμοποιήσεις για να μπορέσεις να νικήσεις το σιωνισμό στο οικονομικό επίπεδο. Εμείς λέμε στον κόσμο να σταματήσει να στηρίζει με τις αγορές του εταιρείες όπως η Μακ Ντόναλντ, η Κόκα – κόλα και η Μπέργκερ Κινγκ που βοηθούν την κυβέρνηση του Ισραήλ. Δεν είναι άλλωστε μια μέθοδο που εμείς επονοήσαμε. Το μποϋκοτάζ έχει χρησιμοποιηθεί κι άλλες φορές στην ιστορία: από τον Γκάντι στην Ινδία, από το Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο ενάντια στο απαρτχάιντ κ.λπ. Προσπαθούμε μάλιστα να επεκτείνουμε τη δράση μας κι εκτός Λιβάνου: στη Συρία, την Αίγυπτο, την Ιορδανία κοκ.

Το Ισραήλ ωστόσο αντιλέγει πως τόσο το μίσος των Αράβων όσο κι οι προσπάθειες απομόνωσης του και μποϋκοτάζ είναι εκφράσεις του αντισημιτισμού.

Το Ισραήλ χρησιμοποιεί τη βιομηχανία του Ολοκαυτώματος και τη θεωρία του αντισημιτισμού ως πρόφαση για να αμυνθεί απέναντι στις λαϊκές διαμαρτυρίες και την οργή του αραβικού κι ολόκληρου του κόσμου. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι ελάχιστοι πια πιστεύουν το Ισραήλ. Δεν είναι δυνατό όταν καταπιέζεις ένα λαό επί δεκαετίες, όταν του στερείς τα βασικότερα δικαιώματα κι αυτός ξεσηκώνεται ζητώντας να εφαρμοστεί μποϋκοτάζ, τότε να θυμάσαι τον αντισημιτισμό. Πολύ περισσότερο όταν σ’ αυτό τον αγώνα συμμετέχουν και κορυφαίοι Εβραίοι διανοούμενοι όπως ο Νόαμ Τσόμσκι.